دپارتمان تخصصی اکتم

خرید و فروش صنایع دستی مازندران

در این وبلاگ به خرید و فروش صنایع دستی مازندران پرداخته می شود

خرید و فروش صنایع دستی مازندران در این وبلاگ به خرید و فروش صنایع دستی مازندران پرداخته می شود
 

صفحه نخست :: سنجش از دور

 

 


خلاصه مقاله:


سنجش از دور عبارت است از تشخیص و جمع‌آوری داده از فاصله دور. این تعریف محدوده بسیار وسیعی دارد اما آنچه که امروزه به عنوان سنجش از دور از آن یاد می‌شود، داده‌هایی هستند که از طریق انواع وسایل پرنده از اشیاء، پدیده‌ها و عوارض، ثبت و ارسال شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. لذا با این مفهوم، سنجش از دور با اختراع هواپیما متولد شد و دستیابی بشر به فضا نیز این علم را دچار یک جهش بسیار بزرگ کرد. انقلاب دیجیتال و تحول در افزایش کارآیی انواع سنجنده‌ها نیز جهش بزرگ دیگری بود که در دو دهه اخیر این حوزه را متحول کرد. امروزه سنجش از دور با صنعت فضایی گره خورده است. 

 


 



مقدمه

سنجش از دور یعنی تشخیص و جمع‌آوری داده از فاصله دور[1] و عمدتاً به عنوان فناوری و علمی تعریف می‌شود که به وسیله آن می‌توان بدون تماس مستقیم، مشخصه‌های (مکانی، طیفی، زمانی) یک شیء یا پدیده را تعیین، اندازه‌گیری و یا تجزیه و تحلیل نمود[2]. با نداشتن تماس مستقیم، باید روشی برای انتقال اطلاعات از طریق فضا مورد استفاده قرار گیرد. برای این منظور، واسطه­های مختلفی مانند میدان جاذبه، میدان مغناطیسی، امواج صوتی و انرژی الکترومغناطیسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این وجود، فناوری رایج در سنجش از دور، استفاده از امواج الکترومغناطیس است.

در حالت کلی، تعریف فوق دامنه وسیعی از کاربردها نظیر مشاهدات زمینی، تصویربرداری پزشکی از طریق مافوق صوت، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) و تصویربرداری صنعتی را شامل می‌شود. در مفهوم مدرن، این اصطلاح عموماً به کاربرد فناوری‌های سنجنده‌های تصویربردار نصب‌شده بر روی هواپیماها و فضاپیماها گفته می­شود که از زمینه­های دیگر مرتبط با تصویربرداری مانند تصویربرداری پزشکی جداست[2].

 

سنجش از دور این امکان را فراهم می‌کند که از مناطق غیرقابل دسترس و خطرناک اطلاعات جمع‌آوری شود. نمونه‌هایی از کاربرد­های سنجش از دور شامل پایش جنگل‌زدایی، بررسی تاثیر تغییر اقلیم بر روی یخچال‌ها در مناطق قطبی، تعیین عمق بدنه‌های آبی و جمع‌آوری اطلاعات نظامی از مناطق پرخطر مرزی است. همچنین سنجش از دور می‌تواند جایگزین روش‌های پرهزینه جمع‌آوری اطلاعات میدانی شود.

 


تاریخچه سنجش از دور


جهان

نقطه آغاز علم سنجش از دور مدرن را می‌توان از زمان توسعه پرواز دانست. در سال 1858، اولین عکس‌ هوایی توسط گاسپار فیلیکس تورناکون از فراز شهر پاریس به‌وسیله یک بالن تهیه شد[2]. در واقع، توسعه صنعت هواپیمایی نقطه عطفی در تاریخ سنجش از دور به‌حساب می‌آید. در سال 1908، ویلبر رایت اولین هواپیمای عکاس را رهبری نمود که شخص دیگری در آن به تهیه عکس‌های هوایی می‌پرداخت. در سال‌های آخر جنگ جهانی اول، عکس‌های هوایی به صورت گسترده‌ای برای اهداف شناسایی به‌کار گرفته شدند. اما جنگ جهانی دوم، دوره جدیدی برای عکس‌برداری‌های هوایی به همراه داشت. در این زمان بود که پیشرفت‌های مهمی در صنعت عکس‌برداری حاصل و استفاده از فیلم‌های حساس مادون قرمز رایج شد[3].

با این وجود، بزرگ‌ترین تحول و جهش در فناوری سنجش از دور، با توسعه فناوری فضایی در اواخر دهه 50 میلادی رخ داد. ماهواره‌ها بستری را فراهم می‌کردند تا حسگرها بتوانند از بالاترین ارتفاع ممکن، با تسلط کامل بر سیاره زمین و در موقعیت‌های متوالی، به تهیه و ارسال داده‌ها بپردازند. از آن پس، ماهواره‌ها با داشتن مزایایی چون ماموریت بلندمدت و پوشش جهانی به عنوان سکوی متداول حامل سنجنده‌ها مورد استفاده قرار گرفتند.

امروزه فناوری سنجش از دور گسترش بسیار زیادی یافته است. سنجش از دور علاوه بر جایگاه علمی ویژه خود به عنوان ابزاری در دست دانشمندان علوم مختلف، به عنوان یک تجارت گسترده نیز مطرح است و کشورهای بسیاری وارد این حوزه شده‌اند. نقطه کلیدی توسعه این فناوری، پیشرفت در ساخت انواع سنجنده‌ها و توسعه علم پردازش داده‌ها است. در جهان امروز، نقشه‌برداری، هواشناسی، اقیانوس‌شناسی، زمین‌شناسی و بسیاری از حوزه‌های مشابه کاملاً وابسته به دانش سنجش از دور هستند.

در آغاز قرن بیست و یکم و با پیشرفت بی‌سابقه و سریع در حوزه ارتباطات دیجیتالی، سنجش از دور حتی به خانه‌های مردم عادی نیز وارد شده است. مردم امروزه می‌توانند با استفاده از برخی خدمات اینترنتی، تصاویر ماهواره‌ای موردنظر خود را بر روی رایانه شخصی خود دریافت کنند. حتی امکان دیدن تصاویری از وضعیت خورشید و سیارات منظومه شمسی نیز برای عموم وجود دارد. شاید این پیشرفت را بتوان نشانه‌ای از یک جهش در فناوری سنجش از دور دانست.

 


ایران

سابقه تهیه عکس‌های هوایی سراسری از ایران به دهه 40 بازمی‌گردد. در کشور ما اولین فعالیت متمرکز برای وارد شدن در حوزه سنجش از دور ماهواره‌ای در سال 1353 به دنبال پرتاب اولین ماهواره منابع زمینی با تاسیس دفتر جمع‌آوری اطلاعات ماهواره‌ای در سازمان برنامه و بودجه وقت صورت گرفت که پس از مدتی دفتر مذکور به مرکز سنجش از دور تغییرنام داد. این مجموعه، در سال 1356، در قالب طرح استفاده از ماهواره، اقدام به خرید و نصب یک ایستگاه گیرنده تصاویر ماهواره‌ای در ماهدشت کرج نمود.

در سال 1371، طبق ماده واحده مصوب مجلس شورای اسلامی، مرکز سنجش از دور ایران در قالب یک شرکت دولتی به وزارت پست و تلگراف و تلفن سابق واگذار شد. متعاقباً در سال 1382، به منظور انجام مصوبات شورای عالی فضایی کشور، تمامی فعالیت‌های حاکمیتی مرکز سنجش از دور ایران به سازمان فضایی ایران محول شد[3].

 


فرآیند سنجش از دور

فرآیند سنجش از دور از هفت مولفه تشکیل شده است:

  • منبع انرژی یا روشنایی: اولین لازمه سنجش از دور، یک منبع انرژی است که عمل روشن‌سازی یا تهیه انرژی الکترومغناطیس بر روی هدف تحت مطالعه را به عهده داشته باشد.

 

  • تابش و اتمسفر: در هنگام عزیمت انرژی از منبع به هدف، انرژی با اتمسفری که از آن عبور می‌کند، تعامل دارد. این پدیده ممکن است بار دومی نیز هنگامی که انرژی از هدف به سنجنده عزیمت می‌کند، اتفاق بیافتد.

 

  • تعامل با هدف: بعد از رسیدن انرژی به هدف، با توجه به خصوصیات انرژی و هدف، تعامل صورت می‌گیرد.

 

  • ثبت انرژی به وسیله حسگر: بعد از اینکه انرژی توسط هدف پراکنده یا از آن ساطع شد، سنجنده دوردستی تشعشع الکترومغناطیس حاوی اطلاعات سطح را جمع‌آوری و ضبط می‌کند.

 

  •  انتقال، دریافت و پردازش: انرژی ضبط‌شده توسط سنجنده به شکل الکترونیکی به یک ایستگاه دریافت و پردازش برای بازسازی تصویر اخذشده انتقال می‌یابد.

 

  • تفسیر و تحلیل: تصویر به صورت بصری و یا رقومی تفسیر شده و اطلاعات لازم درباره هدف استخراج می‌شوند.

 

  • کاربرد: جزء پایانی فرآیند سنجش از دور عبارتست از استفاده از اطلاعات استخراج شده برای درک بهتر، کشف اطلاعات جدیدتر و یا کمک به حل یک مساله خاص.

 

 

تصویر 1- فرآیند سنجش از دور: A، منبع انرژی؛ B، تعامل با اتمسفر؛ C، تعامل با سطح؛ D، سنجنده؛ E، انتقال؛ F، پردازش؛ و G، کاربرد (منبع: Canada Centre for Remote Sensing Remote Sensing)

 

 


تابش الکترومغناطیس

تابش الکترومغناطیس، حاملی از انرژی الکترومغناطیس است که نوسان میدان الکترومغناطیس را در فضا یا ماده انتقال می‌دهد. تابش الکترومغناطیس دارای هر دو ویژگی حرکت موجی و ذره‌ای است.  از نقطه‌نظر موجی، تابش الکترومغناطیس را می‌توان به عنوان یک موج عرضی حاصل از یک میدان الکتریکی و یک میدان مغناطیسی در نظر گرفت که به طور عمود بر هم ارتعاش می‌کنند.

 

تصویر2- موج الکترومغناطیس از دو مولفه الکتریکی و مغناطیسی که عمود بر هم نوسان می‌کنند، تشکیل شده است.

 

 

 تابش الکترومغناطیس در خلاء با سرعت نور و در جو با سرعتی کمتر حرکت می‌کند. تابش الکترومغناطیس را در تئوری ذره‌ای می­توان به صورت فوتون یا کوانتوم به حساب آورد.

 

تابش الکترومغناطیس دارای چهار مشخصه فرکانس، راستای انتقال، دامنه و صفحه پلاریزاسیون است که هر کدام حاوی محتوای اطلاعاتی متفاوتی است و در سنجش از دور اهمیت زیادی دارند[4].

 

تابش الکترومغناطیس به صورت مجموعه پیوسته‌ای از طول موج‌ها و فرکانس‌ها از طول موج کوتاه امواج کیهانی تا طول موج بلند امواج رادیویی انجام می‌گیرد که می‌توان بر اساس فرکانس یا طول موج، طیف الکترومغناطیس را تعریف کرد.

محدوده‌های طول موج دارای نام‌های مختلفی هستند که از اشعه گاما، اشعه X ، ماورای بنفش، نور مرئی، مادون قرمز، امواج رادیویی به‌ترتیب از طول موج کوتاه به بلند تشکیل می‌شوند.

 

تمامی این طیف قابل استفاده در سنجش از دور نیست. طول موج‌هایی که در سنجش از دور بیش از همه مورد توجه هستند، طول موج‌های مربوط به تابش مرئی، مادون قرمز و مایکروویو هستند.

 

 

 

تصویر 3- طیف الکترومغناطیس و کاربردهای آن

 

 


انواع سنجش از دور

براساس نوع منبع انرژی مورد استفاده، سنجش از دور به دو دسته سنجش از دور فعال و سنجش از دور غیرفعال تقسیم می‌شود. سنجش از دور غیرفعال هنگامی مطرح می‌شود که یک منبع طبیعی انرژی که عمدتاً خورشید است، مورد استفاده قرار گیرند. سنجنده‌های فعال، امواجی را از خود تولید می‌کنند و با تاباندن آن به سمت هدف مورد‌نظر و دریافت بازتابش حاصل از آن، به هندسه یا ویژگی‌های هدف پی می‌برند. انواع سنجنده‌های راداری یا لیزری نمونه بارز این نوع هستند[5].

 

با توجه به محدوده‌های انرژی الکترومغناطیس به کار رفته و خصوصیات آنها در محدوده‌های طیفی نوری، حرارتی و مایکروویو، سنجش از دور نوری، سنجش از دور حرارتی و سنجش از دور مایکروویو مطرح می‌شوند. سنجش از دور اشعه ایکس و گاما در مقیاس محدودتری مطرح هستند.

 


سکوها ، سنجنده‌ها و سامانه‌های دریافت و پردازش

سکوها وظیفه حمل سنجنده و سایر قسمت‌های ماهواره را بر عهده دارند. ماهواره و هواپیما دو نمونه متداول سکو­ها هستند. سکوها در دو مدار خورشیدآهنگ و زمین‌آهنگ مورد استفاده قرار می‌گیرند. انتخاب مدار سکو با توجه به هدف طراحی‌شده برای ماموریت انجام می‌شود.

ماهواره‌های سنجش از دور عمدتاً در مدارهای خورشیدآهنگ قرار می‌گیرند تا زاویه بازتابش نور خورشید در نقاط مختلف زمین در تناوب‌های مختلف چرخش ماهواره ثابت باشد و از بالای هدف در زمان ثابتی عبور کنند. مدارهای زمین‌آهنگ برای کاربردهایی که به اطلاعات همزمان با توان تفکیک زمانی بالا مانند هواشناسی، نیاز است، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

 

 

تصویر 4- سامانه‌‌های مختلف سنجنده به‌کار رفته در ماهواره‌های مختلف (منبع: Jensen, John R., 2007, Remote Sensing of the Environment: An Earth Resource Perspective)

 

سنجنده‌های نصب‌شده بر روی سکو­ها، جمع‌آوری اطلاعات بازتابی از پدیده‌ها را برعهده دارند. سنجنده‌ها به طور کلی، به دو دسته سامانه‌های اسکن‌کننده و غیراسکن‌کننده تقسیم می‌شوند که هرکدام ممکن است از دو دسته تصویربردار و یا غیرتصویربردار باشند. در سنجش از دور عمدتاً سنجنده‌های گروه تصویربردار که خروجی تصویر تهیه می‌کنند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. سنجنده‌های غیرتصویربردار برای تهیه پروفایل به کار گرفته می‌شوند.

داده‌هایی که از طریق سنجنده‌ها به‌دست می‌آیند، باید ذخیره و دریافت شده و مورد پردازش قرار گیرند تا به اطلاعات مفید و قابل استفاده تبدیل شوند. ارسال داده از بستر به گیرنده‌های زمینی ممکن است بلادرنگ یا همراه با تاخیر باشد که هر یک کاربرد خاص خود را دارد.

 

 

 

تصویر 5- منحنی بازتاب طیفی گیاه، درصد بازتابش از پوشش گیاهی سبز را نشان می‌دهد. این منحنی کلید تفکیک پدیده‌های مختلف سطح زمین است.

 

 

 


توان تفکیک

توان تفکیک به عنوان شاخصی که معرف دقت سنجنده در اخذ جزئیات بیشتر است، تعریف می‌شود. ماهواره‌ها و سنجنده‌ها با چهار نوع توان تفکیک شناخته می‌شوند. توان تفکیک مکانی مربوط به توان آشکارسازهای سنجنده در ارائه ابعاد پیکسل‌های خروجی کوچک‌تر است. توان تفکیک طیفی نشان­دهنده تعداد و خصوصیات باندهایی است که سنجنده در آنها به تهیه تصویر می‌پردازد.

توان تفکیک زمانی به مدت زمانی اطلاق می‌شود که یک منطقه مجدداً تصویربرداری شود و به طور مستقیم به مدار سکو مرتبط است. قدرت تفکیک رادیومتریک نیز به تعداد بیت‌های حافظه اختصاص داده‌شده برای ذخیره‌سازی اطلاعات یک پیکسل اطلاق می‌شود.

 

 

تصویر 6- توان تفکیک مکانی وابسته به ابعاد پیکسل‌های زمینی است. (منبع: Jensen, John R., 2007, Remote Sensing of the Environment: An Earth Resource Perspective)

 

 


پردازش داده‌های سنجش از دور

تجزیه و تحلیل تصاویر سنجش از دور از طریق متدها و تکنیک‌های پردازش تصویر شامل پردازش تصویر آنالوگ و پردازش تصویر رقومی صورت می‌گیرد.

پردازش تصویر آنالوگ یا بصری بر روی کپی‌های سخت مانند عکس‌های هوایی اعمال می‌شود. در تجزیه تحلیل تصاویر از عناصر تفسیر مانند شکل، سایز، بافت، همراهی، تن، رنگ، پارالاکس، الگو، ارتفاع، سایه، مکان استفاده می‌شود.

پردازش تصویر رقومی مجموعه‌ای از تکنیک‌هایی است که برای دستکاری تصاویر با رایانه استفاده می‌شود و عمدتاً شامل مراحل زیر است:

پیش‌پردازش: مراحلی را که برای رفع نقایص و خطاهای تصاویر خام دریافت‌شده از سنجنده‌ها با هدف تصحیح یا جبران خطاهای سیستماتیک صورت می‌گیرد را شامل می‌شود. این مرحله شامل تصحیحات هندسی، رادیومتریک و اتمسفری است.

نمایش و بارزسازی تصویر
به عملیات لازم برای ارتقای کیفی تصاویر به سطحی بهتر و قابل درک به منظور استفاده از توانایی­های تحلیل چشم انسان اطلاق می‌شود.

استخراج اطلاعات
آخرین مرحله در به‌دست آوردن خروجی نهایی فرایند مزبور است. بعد از دو مرحله پیشین، تصاویر با استفاده از روش‌های کمّی تجزیه و تحلیل می‌شوند تا هر پیکسل به کلاس خاصی اختصاص داده شود. فرایند طبقه‌بندی، به دو صورت نظارت‌شده و نظارت‌نشده صورت می‌گیرد. بعد از تکمیل طبقه‌بندی ارزیابی، صحت طبقه‌بندی با مقایسه نمونه­هایی از تصویر با حقایق زمینی انجام می­شود.

نتایج پایانی این فرایند به تصاویر، نقشه­ها، داده‌ها و گزارش‌هایی ختم می‌شود که ارائه‌دهنده اطلاعاتی در خصوص منابع داده‌، روش‌های تحلیل، خروجی و قابلیت اطمینان به آن است[6][7].

 


نرم‌افزارهای سنجش از دور

به نظر می‌رسد که جدی‌ترین نرم‌افزار رایگان سنجش از دور، نرم افزار Chips باشد. با این وجود این نرم‌افزار، دیگر توسعه داده نمی‌شود و آخرین نسخه آن، 7/4 برای ویندوز است. تعداد زیادی از نرم‌افزارهای سنجش از دور به صورت منبع باز برای تجزیه و تحلیل داده‌های سنجش از دور چندطیفی و اَبَرطیفی از APIهای قابل برنامه‌نویسی تا نرم‌افزارهای کامل مانند GRASS موجود است. نرم‌افزار آموزشی DIPS نیز به آموزش مفاهیم پردازش تصویر در یک محیط شبیه‌سازی‌شده می‌پردازد.

 

نرم‌افزارهای تجاری سنجش از دور توسط شرکت‌های متعددی تهیه و توزیع می‌شوند که محصول هر کدام، نقاط ضعف و قوت خاص خود را دارد. از این میان، می‌توان به نرم‌افزارهای تخصصی سنجش از دور ENVI، PCI Geomatica ، ERDAS، ERMapper، Idrisi و Ilwis  اشاره کرد.    

 


کاربردهای سنجش از دور

اگر از کاربرد قدیمی سنجش از دور در حوزه شناسایی نظامی صرف‌نظر کنیم، سنتی‌ترین و معروف‌ترین کاربرد سنجش از دور در نقشه‌برداری و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. اصولاً اختراع هواپیما و به‌ویژه دستیابی بشر به ماهواره، دنیای نقشه‌برداری را متحول کرد.

امروزه این امکان وجود دارد که دقیق‌ترین نقشه‌های جغرافیایی در حداقل زمان ممکن در مقیاس‌های محلی و جهانی تهیه شده و تغییرات آن به‌طور مداوم ثبت و ضبط شوند. با پیشرفت فناوری سنجنده‌ها و پردازش داده، سنجش از دور علاوه بر نقشه‌برداری توانست دنیای هواشناسی را نیز با جهش مواجه کند. امروزه سنجش از دور طیف بسیار وسیعی از کاربردها را پیدا کرده است.

 

بررسی و شناخت فضای بیکران، پایش محیط زیست، اقیانوس‌شناسی، رصد و کمک به پیشگیری و مدیریت بلایای طبیعی (سیل، زلزله، سونامی و ...)، کویرزدایی، اکتشاف و استخراج منابع زیرزمینی، امداد و نجات و رصد تغییرات آب و هوای جهان از دیگر زمینه‌های کاربردهای سنجش از دور هستند.

 


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: سنجش از دور


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:٥۸ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

طی چند سال اخیر اقداماتی در زمینه طرح ریزی بعضی از مناطق شهری در ایران صورت گرفته است. در روند تولید طرح ابتدا باید هدف مشخص گردد، سپس شناسایی و بعد اهداف اجرایی آن تحلیل گرددو در نهایت طرح را انتخاب و اجرا نموده و نهادی بر آن نظارت نماید.

این طرح ها در قالب طرح توسعه شهری مطرح می گردند که طرح های هادی روستا – هادی شهری- تفصیلی و ... نیزاز آن دسته اند.

درطی چند دهه اخیر و به خصوص پس از انقلاب اسلامی با رشدفزاینده شهرنشینی مواجه شده ایم و این در حالی است که وضعیت شهرها پاسخگوی نیازهای مردم     نمی باشد در نتیجه این نیازها باید از بعد اجتماعی و اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد چون مشکلات اجتماعی و اقتصادی طبعاً پیامدهای روانی را به دنبال خواهد داشت. البته مشکلات با یکدیگر در تعاملند و نمی توان گفت که اگر شخصی از لحاظ درآمدی در رفاه باشد مشکل مسکن، آموزش بهداشت و ... را نخواهد داشت و یا به عکس.

برای حل این مسائل می توان از طرحهای توسعه شهری در مقیاسهای متفاوت استفاده نمود. برای نمونه به طرح تفصیلی می پردازیم. در این طرح ابتدا باید ماهیت و ارزش زمین را در طرحهای مکان یابی و ضوابط طرح تفصیلی وارد کنیم که علاوه بر پارامترهای هندسی و دسترسی، ، پارامترهای قیمت زمین را هم در اختیار بگیریم.

برای به دست آوردن ماهیت و ارزش زمین ابتدا باید برداشتی از وضع موجود انجام شود. برای حفظ و نگهداری آن اطلاعات و وارد کردن داده ها نرم افزار GIS به کمک می آید. به وسیله این نرم افزار همه اطلاعات مربوط به وضع موجود از لحاظ کاربری، کیفیت، عمر بنا، طبقات، وضعیت معابر و تفکیک پلاکها و ... را وارد، مشخص و حتی آنها را به روز نمود.

البته در مورد تفکیک زمینها باید گفت که یک فعالیت ساختمانی نمی باشد و بایستی در چهارچوب طرحهای آماده سازی زمین که سند پایین دست طرح تفصیلی می باشد استفاده نمود. ولی برای شروع کار ساختمانی و ساخت و ساز مهم است چون بدین ترتیب نوع کاربری و ارتفاع پذیری و معابر و ... آن مشخص می گردد. یا بهتر است بگوییم که بسته به نوع کاربری یا منطقه بندی شهرها به مناطق مسکونی -تجاری- صنعتی - اداری .... تفکیکها فرق می کند. برای مثال: روش LR بیشتر برای زمینهای بزرگ کاربرد  دارد زیرا مالکین این زمینها بایستی مقداری از زمین خود را به منظور اجرای طرح توسعه شهری و دستیابی به خدمات در خدمت نهاد و یا ارگانهای محلی و  قرار دهند. از جنبه های قابل توجه این طرح بعد مشارکتی آن است که هم سود برای ساکنین و هم برای دولت را دربردارد. دلیل استفاده از GIS در روش LR به این صورت می باشد که داده های اولیه برای تعیین ارزش ملک و نیز جایگاه آن در قطعه بندی جدید بسیاز زیاداند و GIS می تواند این داده ها را با هم مورد بررسی قرار دهد.

پس از مشخص شدن همه این موارد و وارد شدن داده ها و اطلاعات نوبت ارائه طرح می باشد. بدین صورت که با اطلاعات موجود برای سال طرح مثلا دوره 5 یا 10 ساله برنامه ریزی کنیم. با توجه به جمعیت و بعد مسافت و به کمک آنالیز داده ها توسط نرم افزار GIS در محیط Arcmap ببینیم مثلا چند مدرسه در مقاطع مختلف، یا چند مرکز بهداشتی – درمانی، چند فرهنگسرا- کتابخانه و ... نیاز داریم و آنها را در طرح خود پیش بینی کنیم.

با اطلاعات وارد شده در برنامه GIS، محیط Arcmap   بر اساس کیفیت و عمر بناها می توان محله هایی را که فرسوده هستند و نیازمند نوسازی و بهسازی می باشند شناسایی کرد و برای هر کدام طرحهای جداگانه موضوعی یا موضعی در نظر گرفت و در بطن همان طرح تفصیلی گنجاند و راهکارهایی برای اصلاح و ترمیم و بهسازی آنها ارائه داد. به کمک یکی دیگر از محیطهای GIS به نام Arcsceen می توان نقاط ارتفاعی و توپوگرافی سطح زمین را در وضع موجود شناسایی، داده را وارد نمود و مطالعات مورد نظر را روی آن انجام داد. و بدین ترتیب می توان شیبهای بخشهای مسئله دار از قبیل دفع آبهای سطحی ، آب باران، آب و فاضلاب و ... را اصلاح کرد.

از آنجایی که درصد بیشتر سطح یک منطقه مربوط به پلاکهای مسکونی می باشد (حدود 50 درصد) پس از لحاظ کیفیت و کمیت از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد. علاوه بر این که اطلاعات مربوط به کاربری و کیفیت و عمر بنا و .... وارد شده، حد و حدود مالکیتها هم مشخص می باشد و بدین ترتیب سعی می شود که حق و حقوق شهروندی ضایع نگردد (در حین تعیین کاربری جدید، یا همان کاربری، یا تغییر عرض گذرها با توجه به نیاز محل و یا این که ارتفاع پذیری پلاکها را با توجه به حدود پلاکهای مجاور و مسئله  سایه اندازی و عرض معابر و ... در نظر گرفت. پس اطلاعات وارده باید آن قدر دقیق باشد که بتوان به آنها استناد نمود و آنها را به ثبت رسانید. حتی می توان برای بعضی  از محله ها مرکز محله در نظر گرفت بدین صورت که با توجه به اطلاعات وارده بر اساس کیفیت، عمر بنا و ... محلهای قدیمی و قابل تخریب را خراب و تعریض گذر انجام داد و مراکز محله ای که شامل مراکز تجاری، آموزشی، فرهنگی و ... ایجاد کرد. و سپس در محیط Arcsceen یک الگوی سه بعدی برای طرح در نظر گرفت که آیا ایده ها و طرح های پیشنهادی قابل اجرا می باشد یا خیر؟

باید توجه داشت که کاربری یک زمین می تواند همزمان به یک تصویر ماهواره ای وابسته باشد. اما به دلیل این که داده های دیجیتالی به روشهای متفاوت جمع و نگهداری شده اند ممکن است دو منبع داده ای نتواند کاملاً همساز باشد. بنابراین GIS باید بتواند داده ها را از یک ساختار به ساختای دیگر پوشش دهد.

هنگامی که همه وضع موجود شهر، طرحهای پیشنهادی و ... مناطق مختلف یک شهر همپوشانی  شوند بسیاری از مسائل ترافیکی، حمل و نقل، سرویسهای پستی، تسهیلات مانند برق و تلفن و ... حل خواهد شد و کمک بزرگی به سازمانهای اجرایی شهر از جمله شهرداریها، آتشفشانیها، بیمارستانها و ... خواهد شد. چرا که یکی دیگر از قابلیتهای GIS استفاده از سیستم کدگذاری (آدرس دهی) است. در جهان واقعی از آدرس، به عنوان یک تفسیر مهم جهت مشخص کردن مکان یک عارضه استفاده می شود. در واقع، آدرس، رابطه یکتایی بین مکان عارضه و توصیف محل آن را برقرار می کند. باید در نظر داشت که به کارگیری آدرس برای کاربران از لحاظ ساختاری  نسبت به مختصات قابل فهم ترمی باشد. به عنوان مثال برای یک شهروند پرسش و پاسخ از پایگاه داده اطلاعات مکانی به وسیله آدرس بسیا راحت تر است تا استفاده از روشهای دیگر. به همین علت است که آدرس دهی به اطلاعات مکانی در سیستم GIS شهری به عنوان یکی از داده های پایه و زیرساختی به اطلاعات مکانی از اهمیت بسیار بالایی در دنیای GIS برخوردا است. می توان از این سیستم برای اطلاعات زیرساختاری، جهت اشاره به محل دقیق ارگانهایی که افراد در آنها به فعالیتهایی از قبیل کار، تجارت، تفریح و یا مکانهای آموزشی می پردازند، استفاده نمود. چنین اطلاعاتی در بسیاری از کشورها به عنوان یکی از اساسی ترین اطلاعات به شمار می رود.

آخرین مبحث در مورد GIS پیاده سازی آن به صورت تبادل باز اطلاعات در یک سازمان است. به این معنا که اطلاعات، فردی مرزهای سازمانی باید به اشتراک گذارده شود. در حال حاضر کمتر سازمانی در ایران را می توان یافت که انگیزه و تمایلی به اشتراک داده در ماورای مرزهای سازمانی خود داشته باشد.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: gis


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:٤۱ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

استفاده از GIS در طرحهای توسعه شهری

 (نمونه موردی شهر لندن)

طرح توسعه لندن (انگلستان – 1971)

در طرح توسعه لندن، اظهارنظرها و انگاره های طراحانه زیادی، راجع بع کاربردی اراضی، تاثیر ادراکی فضاهای شهری و بدنه های آن، کیفیت و طرح روشنایی و نور طبیعی وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:

-       طراحی شبکه خیابان ها و مسیرها

-       توسعه و بهسازی محله ها بر اساس معیارهای عملکردی و طراحی شهری

-       کیفیت فضایی کمربند سبز و طراحی فضای باز

-       طراحی پروفیل خیابانها و سلسله مراتب فضایی آنها

-       پستی و بلندی ساختمانهای شهری

-       آفتابگیری و نور طبیعی

-       روشنایی و نورپردازی محله ها و محدوده بر اساس فضا و شب و روز فضا و نوع خیابان ها

-       محدودیت ارتفاع برای ساختمان ها

برای جلوگیری از توسعه بی رویه ساختمانهای بلندمرتبه، همزمان با تهیه نقشه های کاربردی اراضی، نوع راهنما نیز برای احداث ساختمانهای بلندمرتبه تهیه گردید. انگاره ای که بر اساس این راهنما ارتفاع و حجم ساختمان ها را کنترل می کرد، این بود که هر تقاضا می بایست بر اساس ضوابط جدید بازبینی گردد. معیارهای بازبینی و صدور مجوز ساختمان به شرح ذیل است:

-       آیا ساختمان درخواستی، به گونه ای برای ساختمان ها و اراضی همجوار شکل آفرین خواهد بود؟

- آیا در طراحی ساختمان بلندمرتبه، شرایط محیط پیرامون نیز در نظر گرفته شده است؟ نحوه ترکیب و فاصله بین ساختمان های بلندمرتبه چگونه است؟

- آیا وسعت زمین، اجازه ترکیب مناسب ساختمان درخواستی را با ساختمان های کوتاه  محوطه سازی مناسب خواهد داد؟

- آیا ساختمان درخواستی، ویژگی یا شخصیت قلمرو اطراف خود را تغییر می دهد؟

- آیا ساختمان بلندمرتبه تأثیر مخربی بر سواد شهر می گذارد، و از جهات مختلف، مانع دید به ساختمان های معروف و هویت بخش شهر را می گردد؟

- آیا ساختمان  بلندمرتبه درخواستی، به عنوان نشانه شهری به فضا به قلمرو خاصی اشاره می کند(میزان حوزه نفوذ بصری بنا) و محدوده پیرامون خود را از دور شاخص می نماید؟

- با توجه به عظمت حجم و جثه ساختمان مورد درخواست، بنا دارای کیفیت معمارانه بالاتر از معمول است؟

نمونه لندن نشان می دهد که هدایت هدفمند سیلوئیت شهر، به وسیله انگاره حجم و توده ساختمان ها، وسیله ای است که با آن می توان تأثیرات منفی و مثبت ساختمان های بلند مرتبه را از لحاظ بصری، و بالطبع تصور ذهنی شهروندان کنترل کرد و به این ترتیب حتی بورس بازی زمین را کنترل کرد.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: gis


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:٤٠ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

حدود 3500 سال پیش بر روی دیوارهای غارهای نزدیک ladcauax ، cro-magnon و فرانسه شکارچیان عکسهایی از حیواناتی را که شکار کرده بودند را کشیدند. این ارتباط شکارچیان با شکارها و کشیدن عکسها باعث شد طرحها و فکرهایی به ذهن آنها خطور کند.

در سال 1854 جان اسنو در مورد بیماری وبا و ارتباط آن با بعضی مکانها در لندن تحقیقی کرد. مطالعات وی در مورد شیوع بیماری وبا او را به یک پمپ آلوده آب رساند  که باعث بروز این بیماری شده بود. وی برای کشیدن یافته هایش از روش کاریتوگرافی استفاده کرد.

نزدیک قرن 20 پیشرفتهایی از «عکس لیتوگرافی» دیده شد و نقشه ها به صورت لایه های جداگانه درآمده بود. در سال 1964، GIS وارد دنیای عملی شد در شهرهای اوتاوا و اونتیاریوی کانادا به وسیله دانشمندی به نام روجر توملنیون در زمینه انرژی، معادن و تحقیقات که آن را سیستمهای جغرافیایی کانادا نامیدند،وارد دنیای عمل شد. این سیستم برای نگهداری، آنالیز و کنترل داده های جمع آوری شده برای فهرست زمین کانادایی به کار می رفت. و با نقشه  هایی با مقیاس 10250000 به کشاورزان در مورد کود کشاورزی حیوانات وحشی، جنگلداری و کاربری و ... کمک می کرد.

CGIS اولین سیستم پیشرفته نقشه کشی بود که دارای سیستم مختصات بین المللی بود. این سیستم خطوط توپولوپی و مشخصات آنها را در فایلهای جداگانه نگهداری می کرد. به تومیلتون لقب پدر GIS دادند چرا که وی از روش هم پوشانی برای تجزیه و تحلیل داده های مکانی استفاده می کرد.

سیستم CGIS تا آن زمان به عنوان منبع نقشه  و مدیریت نقشه به کار می رفت و به صورت تجاری در دسترس نبود.

همچنین در سال 1964، هوارد فیشر آزمایشگاهی را برای گرافیکهای کامپیوتر و تجزیه و تحلیل داده های مکانی فراهم نمود. در دهه 1970 وی نرم افزارهای Autocad و سیستمهای دیگری مثل (symap)، (Grid) و (Odyssey) که به پیشرفت تجاری نرم افزار GIS در دانشگاه ها و مراکز تحقیق و ... کمکهای شایانذکری کردندرا به خدمت گرفت.

در اواخر دهه 1970 نیز نرم افزارهای دیگری مثل Autodesk ، Esri، Mapinfo، Intergraph، General Electric به موفقیت CGIS کمک زیادی کرد. در سالهای 1980 و 1990 رشد صنعت و GIS با هم همسو شده بود. اواخر قرن 20 سرعت رشد در انواع سیستمها محکم تر شد.و در نهایت یک رشد آزاد با منبع باز (از طریق اینترنت) برای GIS ایجاد گردید مثل Grass GIS و Quantun GIS که در دامنه ای از سیستم عملی حرکت می کند.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: gis


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:۳۸ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

ظهور تصاویر ماهواره ای منابع جدیدی از اطلاعات را برای مراجع و افراد درگیر در مدیریت شهری ایجاد کرده است.اکنون نقشه کشی در مقیاسهای 1:5000 تا 1:25000 به وسیله ضبط کننده هایی از قبیل سیستم پانکروماتیک spot (با دقت 10 متر) و IRS هندی ( با دقت 8/5 متر)، تقریبا امکان پذیر شده ات. ماهواره Ikonos تصاویری را با دقت یک متر تهیه می کند که نقشه کشی در مقیاس 1:10000 را عملی می سازد. به وسیله ابزارهایی از این قبیل، انعکاس تغییرات کاربری اراضی شهری در سراسر جهان در 10 الی 20 سال آینده با دقت فزاینده ای امکان پذیر خواهد شد. این امکانات در بسیاری از نواحی شهری در حال رشد  سریع خصوصا در کشورهای کمتر توسعه یافته، جایی که گزینه های منابع اطلاعاتی به دلیل فقدان منابع محدود می شود، اهمیت نسبتاً زیادی دارند.

با وجود این باید در نظر داشت که به رغم این پیشرفتها، عکس های هوایی متداول کماکان منبع اصلی اطلاعات سنجش از دور برای آینده پیش بینی شدنی در سطح قطعه زمینی (یعنی مقیاسهای 1:2500 الی 1:500 )، که مبنای اطلاعات اصلی مود استفاده اجزا درگیر در برنامه ریزی شهری و اداره  زمین است باقی خواهند ماند. با این ذهنیت، همچنین می بایست توجه داشت که پیشرفتهای اخیر در عکسهای هوایی اساساً سودمندی بالقوه آن را برای اهداف تعیین موقعیت افزایش داده است.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: سنجش از دور


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:۳٥ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()
GIS و اثر آن بر مدیریت و توسعه شهری

اهمیت کاربرد اطلاعات در مدیریت شهری و اجرای طرحها و قوانین همچنین در برخورد بابحرانهای سیاسی، اجتماعی و طبیعی بر کسی پوشیده نیست، اما در این میان وجود یک سیستم منطقی، از ملزومات اولیه این کاربرد است چرا که باید سیستمی وجود داشته باشد تا بتوان در قالب آن به ساماندهی و تعیین روشهای دریافت، پردازش و ارائه اطلاعات پرداخت، سیستمی که نگهداری، نحوه پردازش و از همه مهمتر چگونگی ارتباط کاربران با اطلاعات و استفاده از آنها را مشخص نمود.

یکی از اجزای سیستمهای اطلاعات شهری سیستم سخت افزار و نرم افزاری آن می باشد و در مجموع توانایی رایانه ای این سیستم را می توان به عنوان ابزاری جهت ورود، ذخیره سازی، اصلاح، پردازش و ارائه اطلاعات مورد استفاده قرار داد. ولی متاسفانه مفهوم واژه سیستم اطلاعات جغرافیایی با مفهوم واژه یکی از اجزای آن یعنی نرم افزار مترادف شده که این اشتباه منجر به از بین رفتن و خدشه دار شدن مفهوم GIS شده است. در واقع پایین ترین سطحی که می توان از GIS استفاده نمود همین سطح است. اما باید گفت بیشترین استفاده ای هم که از این سیستم صورت می گیرد همین کاربرد است.

سطح بندی کاربرد GIS، ایجاد سیستمی است که بتوان در سایه آن به امر تصمیم سازی پرداخت، در این سطح است که سیستم اطلاعات جغرافیایی به انجام رسالت اصلی خود می پردازد. اطلاعات مناسب بر مبنای مناسبات سیستمی جمع آوری شده و منطبق با عملکرد و سیستم در آن مدیریت خواهد شد. د این سطح کارشناسان رشته های مختلف با ارائه اطلاعات تخصصی به سیستم، ایفای نقش نموده و از تعامل تمامی اجزای سیستم با یکدیگر نتیجه ای ارائه می گردد که نتایج فوق به عنوان آلترناتیوهای توسعه در اختیار تصمیم گیران قرار خواهد گرفت.

بالاترین سطح کاربردی سیستم زمانی است که این سیستم خود به عنوان زیرسیستم یک سیستم کلان تر مطرح شده و نتایج ناشی از آن به عنوان یکی از ورودی های سیستم بالاتر مورد استفاده خواهد گردید. با توجه به سطوح مختلف کاربردی این سیستم می توان میزان اهمیت و کاربرد آنها در ایجاد و حفظ امنیت را تعیین نمود.

GIS باید از علم برخیزد و بر اساس نیاز کاربر شکل گیرد و این بار از بستر علم شهرسازی بر اساس نیاز کاربران آن که همانا برنامه ریزان شهری هستند به منظور تهیه طرحهای توسعه شهری برخاسته است. GIS سیستمی است ساده که ارتباط میان نقشه و اطلاعات توصیفی را به صورت دوسویه برقرار می کند یعنی هم از نقشه می توان به اطلاعات توصیفی رسید و هم از اطلاعات توصیفی به نقشه. GIS می تواند اطلاعات وارده را یکپارچه کند. اطلاعاتی که پیوستگی بین آنها مشکل می باشد. به کمک GIS می توان انواع مختلف نقشه ها را با هم ترکیب نمود و سپس آنها را تجزیه تحلیل کرد.

بهره وری موثر از GIS بستگی خیلی زیادی به عوامل نهادی و سازمانی دارد. عوامل نهادی عبارتند از رضایت جمع آوری کنندگان اطلاعات برای تقسیم  اطلاعات خود با کاربران بالقوه. در نتیجه، یکی از مهم ترین مشکلات در 10 الی 20 سال آینده تا تربیت کاربران بالقوه برای دسترسی به اطلاعات مورد نیازشان است. بدین منظور ایجاد زیرساختهای اطلاعات فضایی در سطح محلی، ملی و حتی جهانی مورد نیاز خوهد بود. عوامل نهادی در ایران دو دسته اند: 1- مدیرانی که متاسفانه اصلا GIS نمی دانند و 2- متخصصینی که از مدیریت سردرنمی آورند.

عوامل سازمانی عبارتند از: ایجاد سازمانهایی که قادر هستند خودشان را برای بهره برداری از فرصتهای بالقوه به وجود آمده به وسیله GIS با آن وفق دهند. این امر همچنین نیازمند نوآوریهای جدید تکنولوپیک برای برآورده ساختن احتیاجات متعدد و در حال تغییر هر سازمانی است. لازم به ذکر است که وزارت مسکن و شهرسازی از پیشگامان عوامل سازمانی حوزه GIS به شمار می رود و در فرآیند تهیه طرحهای ملی و منطقه ای از آن استفاده می کند.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: gis


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:٢٤ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()
GIS و اثر آن بر مدیریت و توسعه شهری

اهمیت کاربرد اطلاعات در مدیریت شهری و اجرای طرحها و قوانین همچنین در برخورد بابحرانهای سیاسی، اجتماعی و طبیعی بر کسی پوشیده نیست، اما در این میان وجود یک سیستم منطقی، از ملزومات اولیه این کاربرد است چرا که باید سیستمی وجود داشته باشد تا بتوان در قالب آن به ساماندهی و تعیین روشهای دریافت، پردازش و ارائه اطلاعات پرداخت، سیستمی که نگهداری، نحوه پردازش و از همه مهمتر چگونگی ارتباط کاربران با اطلاعات و استفاده از آنها را مشخص نمود.

یکی از اجزای سیستمهای اطلاعات شهری سیستم سخت افزار و نرم افزاری آن می باشد و در مجموع توانایی رایانه ای این سیستم را می توان به عنوان ابزاری جهت ورود، ذخیره سازی، اصلاح، پردازش و ارائه اطلاعات مورد استفاده قرار داد. ولی متاسفانه مفهوم واژه سیستم اطلاعات جغرافیایی با مفهوم واژه یکی از اجزای آن یعنی نرم افزار مترادف شده که این اشتباه منجر به از بین رفتن و خدشه دار شدن مفهوم GIS شده است. در واقع پایین ترین سطحی که می توان از GIS استفاده نمود همین سطح است. اما باید گفت بیشترین استفاده ای هم که از این سیستم صورت می گیرد همین کاربرد است.

سطح بندی کاربرد GIS، ایجاد سیستمی است که بتوان در سایه آن به امر تصمیم سازی پرداخت، در این سطح است که سیستم اطلاعات جغرافیایی به انجام رسالت اصلی خود می پردازد. اطلاعات مناسب بر مبنای مناسبات سیستمی جمع آوری شده و منطبق با عملکرد و سیستم در آن مدیریت خواهد شد. د این سطح کارشناسان رشته های مختلف با ارائه اطلاعات تخصصی به سیستم، ایفای نقش نموده و از تعامل تمامی اجزای سیستم با یکدیگر نتیجه ای ارائه می گردد که نتایج فوق به عنوان آلترناتیوهای توسعه در اختیار تصمیم گیران قرار خواهد گرفت.

بالاترین سطح کاربردی سیستم زمانی است که این سیستم خود به عنوان زیرسیستم یک سیستم کلان تر مطرح شده و نتایج ناشی از آن به عنوان یکی از ورودی های سیستم بالاتر مورد استفاده خواهد گردید. با توجه به سطوح مختلف کاربردی این سیستم می توان میزان اهمیت و کاربرد آنها در ایجاد و حفظ امنیت را تعیین نمود.

GIS باید از علم برخیزد و بر اساس نیاز کاربر شکل گیرد و این بار از بستر علم شهرسازی بر اساس نیاز کاربران آن که همانا برنامه ریزان شهری هستند به منظور تهیه طرحهای توسعه شهری برخاسته است. GIS سیستمی است ساده که ارتباط میان نقشه و اطلاعات توصیفی را به صورت دوسویه برقرار می کند یعنی هم از نقشه می توان به اطلاعات توصیفی رسید و هم از اطلاعات توصیفی به نقشه. GIS می تواند اطلاعات وارده را یکپارچه کند. اطلاعاتی که پیوستگی بین آنها مشکل می باشد. به کمک GIS می توان انواع مختلف نقشه ها را با هم ترکیب نمود و سپس آنها را تجزیه تحلیل کرد.

بهره وری موثر از GIS بستگی خیلی زیادی به عوامل نهادی و سازمانی دارد. عوامل نهادی عبارتند از رضایت جمع آوری کنندگان اطلاعات برای تقسیم  اطلاعات خود با کاربران بالقوه. در نتیجه، یکی از مهم ترین مشکلات در 10 الی 20 سال آینده تا تربیت کاربران بالقوه برای دسترسی به اطلاعات مورد نیازشان است. بدین منظور ایجاد زیرساختهای اطلاعات فضایی در سطح محلی، ملی و حتی جهانی مورد نیاز خوهد بود. عوامل نهادی در ایران دو دسته اند: 1- مدیرانی که متاسفانه اصلا GIS نمی دانند و 2- متخصصینی که از مدیریت سردرنمی آورند.

عوامل سازمانی عبارتند از: ایجاد سازمانهایی که قادر هستند خودشان را برای بهره برداری از فرصتهای بالقوه به وجود آمده به وسیله GIS با آن وفق دهند. این امر همچنین نیازمند نوآوریهای جدید تکنولوپیک برای برآورده ساختن احتیاجات متعدد و در حال تغییر هر سازمانی است. لازم به ذکر است که وزارت مسکن و شهرسازی از پیشگامان عوامل سازمانی حوزه GIS به شمار می رود و در فرآیند تهیه طرحهای ملی و منطقه ای از آن استفاده می کند.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: سنجش از دور


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/۳٠ | ٤:٢٤ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

باتوجه به سیاستهای وزارت فرهنگ و آموزش عالی در مورد فراهم آوردن امکانات تحصیل در دروه های عالی و تشویق و تقویت پژوهشهای علمی و هنری در داخل کشور و با عنایت به تجربه یک دوره بیش از 15 سال تربیت کارشناس جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دوره کارشناسی ارشد این رشته دایرمی گردد.

طول دوره تحصیل

این رشته برای یک دوره 3 ساله طرح ریزی شده و براساس برنامه تنظیمی دارای جامعه اساسی بوده و از تخصص های مختلف بهره می گیرد. با عنایت به حالت میان رشته ای بودن آن و اینکه جنبه های مختلف توسعه و عمران شهرها را مورد بررسی و پژوهش قرار می دهد فارغ التحصیلان دوره کارشناسی رشته های زیرمی توانند در آزمون کارشناسی ارشد این دوره شرکت نمایند.
1- کارشناسی جغرافیا(گرایش های مختلف )
2- کارشناس اقتصاد
3- کارشناس علوم اجتماعی
4- کارشناس عمران
5- کارشناس جغرافیا و برنامه ریزی شهری


ضرورت و توانایی

با توجه به اهداف فوق الذکر و با در نظر گرفتن گسترش شدید شهرنشینی، رشد شهرهای موجود، برنامه ریزی و طراحی شهرهای جدید، بیش از هر زمان دیگر نیاز به فارغ التحصیلان این رشته در محدود، عملکرد وزارتخانه مسکن شهرسازی کشور سازمان برنامه و بودجه دانشگاهها و علی الخصوص مهندسین مشاور شهرساز احساس می شود.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: جغرافیای برنامی ریزی روستایی , جغرافیای برنامه ریزی شهری , سنجش از دور , اقلیمشناسی


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/٢٧ | ۱:٤٠ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

برنامه‌ریزی شهری رشته‌ای است که با هدف دستیابی به توسعه متوازن و حفظ پایداری یک محیط شهری از طریق تدوین برنامه و طرح کاربری زمین، حمل و نقل، روابط اجتماعی شهری، زیست محیطی و ... می‌پردازد. این رشته برای اولین بار در ایران در دانشگاه تبریز تاسیس شد

شورای عالی شهرسازی: شورای عالی شهرسازی سازمانی است که در وزارت آبادانی و مسکن تشکیل شد و از سال ۱۳۴۴ به ریاست عالیه فرح پهلوی آغاز به کار نمود. این شورا تعیین اولویت طرح‌ها ، بررسی و تصویب آیین نامه‌های شهرسازی، و تعیین و تصویب معیارهای ساختمانی و بررسی قوانین شهرسازی را بر عهده دارد. هدف‌های اساسی شورای عالی شهرسازی برگزیدن سیاست همگانی شهرسازی و هماهنگ کردن برنامه‌های شهرسازی با برنامه‌های عمرانی؛ بررسی و تصمیم گیری درباره جلوگیری از گسترش بی رویه شهرها تا زمانی که طرح جامع برای آنها تهیه نشده است و تهیه نقشه جامع برای شهرهای کشور و اجرای طرح‌های نام برده برای آن شهرها

آشنایی با گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز

۱-دوره کارشناسی جغرافیا و برنامه ریزی شهری برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی (انقلاب فرهنگی) در دانشگاه تبریز با اهداف مشروحه زیر با تصویب شورای عالی برنامه ریزی اقدام به پذیرش دانشجو نموده است. اهداف:

الف) تربیت کادر متخصص و متعهد برای انجام امور شهری سازی و تهیه طرح‌های جامع شهری،

ب) ایجاد فضای مناسب تحقیق و پژوهش در امر توسعه شهری، بهسازی- نوسازی و سامان دهی شهرهای موجود و ایجاد شهرهای جدید.

ج) تغذیه سازمان‌ها و نهادهای مربوطه از نظر کارشناسی برای نظارت و اجرای طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی شهری و منطقه‌ای.

۲- دوره کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری باز برای اولین بار در دانشگاه تبریز در تاریخ ۲۴/۹/۱۳۷۲ با تصویب شورای گسترش آموزش عالی با اهداف زیر ایجاد گردید: اهداف: علم جغرافیا و برنامه ریزی شهری بستر مطالعاتی طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی را فراهم کرده و مبنای ارزیابی‌های محیطی است. با توجه به ماهیت تخصص برنامه ریزی شهری که بررسی تاریخی و وضعیت کنونی و آینده توسعه شهرها را در بر می‌گیرد ترتیب متخصصینی که بتوانند حرفه شهرسازی را با بینش‌های محیطی، اقتصادی و فرهنگی در هم آمیزند تضمین نموده و نیاز فزاینده این تخصص را برآورده می‌سازد. کارشناسی ارشد این رشته، امکان تامین نیروی متخصص را برای بهره گیری در سامان دهی فضای شهری مراکز موجود و ایجاد شهرهای جدید فراهم کرده و شرایط پژوهش و مطالعاتی در سطح بالا را در مورد مسائل شهری مهیا خواهد ساخت. با توجه به گسترش شدید شهرنشینی، رشد شهرهای موجود، برنامه ریزی و طراحی شهرهای جدید، بیش از هر زمان دیگر نیاز به فارغ التحصیلان این رشته در محدوده عملکرد وزارتخانه‌های مسکن و شهرسازی، کشور، سازمان مدیریت و برنامه ریزی، دانشگاه‌ها و علی الخصوص مهندسین مشاور شهرساز… و احساس می‌شود. ۳- دوره آموزشی دکتری- برنامه ریزی شهری با تصویب شورای عالی برنامه ریزی در تاریخ ۳۰/۱/۱۳۷۷ ایجاد و دانشگاه تبریز نیز از مهر ماه سال ۱۳۷۸ با اهداف زیر اقدام به پذیرش دانشجو نمود: اهداف: دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری با توجه به لزوم آموزش و پژوهش در توسعه پایدار شهری تاسیس شده است. دو قطبی شدن شهرهای ایران، برنامه ریزی شهرهای جدید، تبدیل روستاهای بزرگ به شهرها، ایجاد شهرک‌های صنعتی و مسکونی از ویژگی‌های دوران گذار در کشور ایران است. روستا گریزی و آلونک نشینی در شهرها، عدم تعادل در نظام شهری، تفاوت شدید بین شهر و روستا، ظهور مسائل زیست محیطی، لزوم تاکید بر مسائل جغرافیای شهری و ناحیه‌ای در چارچوب طرح‌های جامع شهری و برنامه ریزی شهری ناحیه‌ای را روشن می‌سازد.

ردیف نام و نام خانوادگی استاد دانشیار استادیار مربی مربی آموزشیار سمت اجرائی
۱ آقای دکتر کریم حسین زاده دلیر × – – – – –
2 آقای دکتر فیروز جمالی × – – – – –
3 آقای دکتر محمد رضا پور محمدی × – – – – –
4 آقای دکتر میرستار صدر موسوی – – × – – مدیر گروه
5 خانم دکتر ملکه عزیز پور – – × – – –
6 آقای دکتر رسول قربانی – × – – – –
7 اقای دکتر رحیم حیدری – – × – – –
8 دکتر بهمن هادیلی – – × – – –
9 مرحوم مهندس یوسف مسعود یفر – – – × – –
10 آقای محمد باغبان – – – – – کارشناس گروه

- گروه آموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری علاوه بر ارائه خدمات آموزشی د رسطح گروه، در دانشگاه نیز برای گروه‌های آموزشی دیگر از جمله – گروه عمران دانشکده فنی دروس تخصصی شهرسازی ارائه می‌نماید. - این گروه در فعالیت‌های توسعه و عمران و مدیریت شهری در خارج از دانشگاه مشارکت فعال دارد. در حال حاضر رئیس شورای اسلامی شهر تبریز از اعضاء هیات علمی این گروه بوده و ضمنا شهردار تبریز فارغ التحصیل این گروه است. و تعداد قابل توجهی از شهرداران مناطق و مسئولین سازمان‌های شهرداری در تبریز و اقصی نقاط ایران از فارغ التحصیلان این گروه می‌باشند. - عناوین مهمترین طرح‌های تحقیقاتی تهیه شده توسط اعضای هیات علمی گروه - پارک طبیعت تبریز ۹۰۰۰ هکتار در حال اجرا - سامان دهی شرق تبریز - طرح شهرک توریستی در شرق دریاچه ارومیه - طرح حاشیه نشینان تبریز - سامان دهی درب گجیل - بررسی وضعیت مسکن در استان آذربایجان شرقی- تبریز و مراغه - طرح آمایش استان آذربایجان شرقی - منطقه بندی شهرداری تبریز - مطالعه شبکه شهری در منطقه شمال غرب کشور - بررسی تاثیرات زیست محیطی توسعه در شهرستان تبریز و شبستر - زمینه فعالیت‌های پژوهشی گروه مربوطه : شهرسازی – مدیریت شهری- طراحی شهری- زیباسازی- محیط زیست شهری- مسکن و زمین شهری- آمایش سرزمین – برنامه ریزی روستائی


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/٢٧ | ۱:۳۸ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

قانع‌کننده‌ترین تعریف تعریفی است که به وسیله ویبرلی ((Wibberley پیشنهاد شده که استدلال می‌کند کلمه روستایی: «قسمت‌هایی از یک مملکت را توصیف می‌کند که به طور بارزی در آن علایم استفاده‌های گسترده از زمین در حال حاضر و یا در گذشته بلافصل آن غلبه دارد». این تعریف به وسیله اکثر جغرافیدانان روستایی به طور فراگیری مورد استفاده قرار گرفته و همچنین به وسیله دیگر کارکنان مطالعات روستایی مورد قبول واقع شده است برای مثال، جامعه‌شناسان روستایی چنین می‌نویسند که: «اصطلاح روستایی به طور قراردادی برای مشخص کردن یک ناحیه جغرافیایی تحدید حدود شده به کار می‌رود که از ویژگی‌های آن یک جمعیت کوچک، غیر متمرکز و بالنسبه منزوی از نفوذ مراکز بزرگ شهری است».

به دنبال این شیو? برخورد اولین متن جغرافیای روستایی که بعد از شکاف دهه 1960 ظاهر شد،‌ کلاوت جغرافیای روستایی را در کتابی با همین عنوان چنین تعریف کرد: « مطالعه تغییرات جدید اجتماعی،‌ اقتصادی، آمایش سرزمین و فضایی که در نواحی کم‌جمعیت‌تر که عموماً به واسطه خاصیت اجزاء قابل رؤیتشان به عنوان روستا به رسمیت شناخته شده‌اند صورت گرفته است».


با وجود کوشش‌های فراوان برای گسترش معرفت‌شناسی‌ها، ایدئولوژی‌ها، الگوها و دیگر علوم وابسته، جغرافیای روستایی با دیگر شاخه‌های جغرافیا مشترک باقی مانده و مصرانه گزیننده و عاری از تئوری است و بالاتر از همه جغرافیای روستایی هنوز همان چیزی است که جغرافیدانان روستایی انجام می‌دهند. به این ترتیب،‌ مؤثرترین شیوه برای بحث کردن درباره دیدگاه و محتوای جغرافیای روستایی مرور کردن بر دفاتر ثبت تحقیقات مختلف جغرافیای روستایی است.

اولین تحقیق ثبت شده به وسیله گروه مطالعات جدید جغرافیای روستایی IBG)) کار جغرافیدانان روستایی را بنا بر موارد زیر طبقه بندی کرد.


طبقه‌بندی پژوهش‌های روستایی

کشاورزی
-سرمایه گذاری و سیستم‌های کشت
-تغییر ساختاری
-الگو‌های آمایش سرزمین
-داد و ستد و توزیع
-جغرافیای اجتماعی کشاورزی
-روش‌های نظری

احداث جنگل
-استفاد? تفریحی
-تأثیر اجتماعی و استخدامی
-جنبه‌های اقتصادی
-حفاظت

اسقرارگاه‌ روستایی
-ساختار یا عمل اقتصادی
-ساختار اجتماعی استقرارگاه
-برنامه‌ریزی استقرارگاه
-تکامل تاریخی استقرارگاه

جمعیت روستایی
-توزیع، رشد،‌جمعیت‌زدایی
-ساختار استخدامی
-جغرافیای اجتماعی جوامع محلی روستایی

حمل و نقل روستایی
-مطالعات الگویی
-مطالعات برخوردها و تصادفات

تفریحات سالم و توریسم
-خانه‌های دوم
-پاتوق‌ها
-تحرک جمعیت
-اثرات آمایش سرزمین
-پارک‌های ملی و روستایی
-مطالعت ارزیابی نیازمندی‌ها

برنامه‌ریزی توسعه روستایی
-توسعه صنعتی
-ارزیابی منابع روستایی
-مؤسسات
-کنترل برنامه‌ریزی آمایش سرزمین


پاسیون ((Pacione می‌نویسد: جغرافیای روستایی حدیثی طویل دارد اما تا زمان‌های اخیر آن عموماً منتسب به مطالعات مربوط به کشاورزی بود یا تحلیل‌های تاریخی و توصیف‌های استقرارگاه روستایی یا الگوهای آمایش سرزمین روستا را در بر می‌گرفت. اگرچه این حوزه‌های تحقیق امروزه اهمیت خود را در قلمرو موضوع مربوط حفظ می‌کنند، ‌جغرافیای روستایی طی دهه گذشته گسترش یافته و دیگر خطوط تحقیق همانند مطالعه‌ سیستماتیک حمل ونقل روستایی، استخدام و خانه‌سازی، ارزیابی سیاست‌های توسعه در نواحی روستایی؛ و اهتمام در توسعه تئوری و متدلوژی در مطالعات روستایی را در بر گرفته است


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/٢٧ | ۱:۳٦ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

رتیب، نام کتاب، نویسنده، انتشارات

)مبانی برنامه ریزیشهری(
1- مبانی برنامه ریزی شهری در ایران - دکتر غلامحسینمجتهدزاده - پیام نور

2- مقدمه ای بر مبانی برنامه ریزی شهری - مهندساسماعیل شیعه - دانشگاه علم و صنعت

3- با شهر و منطقه در ایران - مهندساسماعیل شیعه - دانشگاه علم و صنعت

4- تحلیلی از ویژگیهای برنامه ریزی شهریدر ایران - ناصر مشهدی زاده دهاقانی - دانشگاه علم و صنعت

5- برنامه ریزیشهرهای جدید - دکتر کرامت الله زیاری - سمت

6- برنامه ریزی مسکن- دکترمحمدرضا دلال پور محمدی - سمت

7- مجموعه مباحث و روشهای شهرسازی جغرافیا - دکتر محمدتقی راهنما - مسکن و شهرسازی

8- اصول و تکنیک های شهرسازی - دکترکریم حسین زاده دلیر - پلی کپی دانشگاه تبریز

)جغرافیایشهری(

1- دیدگاههای نو در جغرافیای شهری - دکتر حسین شکویی - سمت

2- جغرافیای شهری - دکتر حسین شکویی - پیام نور

3- جغرافیا وشهرشناسی - دکتر یدالله فرید


)برنامه ریزی ناحیه ای وروستایی(

1- برنامه ریزی ناحیه ای - دکتر کریم حسین زاده دلیر - سمت

2- اصول و روشهای برنامه ریزی منطقه ای - دکتر کرامت الله زیاری - دانشگاه یزد

3- اصول و روشهای برنامه ریزی منطقه ای - دکتر سید حسن معصومیاشکوری

4- اصول و روشهای برنامه ریزی ناحیه ای - دکتر حسین آسایش - پیامنور

5- اصول و روشهای برنامه ریزی روستایی - دکتر حسین آسایش - پیامنور

6- کارگاه برنامه ریزی روستایی - دکتر حسین آسایش - پیام نور

7- برنامه ریزی روستایی در ایران - دکتر حسین آسایش - پیام نور

8- رهنمودهاییبر برنامه ریزی مراکز روستایی - مهندسین مشاور دی- اچ- وی هلند - جهادسازندگی


)فلسفه جغرافیا(

1- اندیشه هاینو در فلسفه جغرافیا - دکتر حسین شکویی - گیتاشناسی

2- فلسفه جغرافیا - دکترحسین شکویی - گیتاشناسی

3- کلیات و فلسفه جغرافیا - دکتر حسین شکویی - پیامنور

4- مکتب های جغرافیایی و جغرافیای کاربردی - دکتر حسین شکویی - آستانقدس رضوی

5- سیر اندیشه در جغرافیای انسانی - دکتر یدالله فرید - دانشگاهتبریز

)مبانی جغرافیای طبیعی(

1- مبانی آبو هوا شناسی - دکتر بهلول علیجانی و محمدرضا کاویانی - سمت

2- آب و هوایایران - دکتر بهلول علیجانی - پیام نور

3- مبانی ژئومورفولوژی - دکتر مقصودخیام - نیما

4- ژئومورفولوژی در ایران - دکتر جمشید جداری عیوضی - پیامنور

)زبان انگلیسی(

1- زبان تخصصی برنامهریزی شهری - دکتر کریم حسین زاده دلیر - پلی کپی دانشگاه تبریز

2- جغرافیایانسانی (1) و (2) - پیام نور

3- جغرافیای طبیعی – سمت


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/٢٧ | ۱:۳٥ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()

 

 

مقدمه :

سیل یک پدیده طبیعی است که در هنگام بروز مانند هر بلای طبیعی دیگری دارای آثار تخریبی غیر قابل اجتناب است. بر اساس جغرافیای طبیعی کشورمان و میزان حادثه خیزی، برخی مناطق آن ، در بعضی موارد اثرات سوء ناشی از وقوع سیل کمتر از زلزله نبوده و عدم پیشگیری از وقوع آن می تواند خسارات جانی و مالی جبران ناپذیری را بر جای گذارد .  به طور کلی سیل در هنگام باران شدید یا برف در یک منطقه جغرافیایی خاص که باعث تغییر بستر رودخانه ها و تخریب سدها و آب بندها می شود به وجود می آید.ایران به لحاظ برخورداری از موقعیت کوهپایه ای و آب و هوای خشک و نیمه خشک، اگرچه در مقایسه با دیگر کشورها مقدار بارش در آن کم بوده و طی سال های نرمال، میزان بارشی حدود 250 میلی متر دارد اما بارش ها در برخی نقاط کشور با شدت و دبی سریع صورت گرفته و با در نظر گرفتن خشکی طبیعت، پس از یک بارش بلافاصله روان آب ها ایجاد شده و در صورت شدت بارش باعث می شود سیلاب پدید آمده و خسارات هنگفتی به منابع کشاورزی و مالی مردم برسد. مطابق آمار تهیه شده توسط سازمان ملل متحد در میان بلایای طبیعی، سیل و طوفان بیشترین تلفات و خسارات را به جوامع بشری وارد آورده‌اند، بگونه‌ای که تنها در یک دهه میزان خسارات ناشی از سیل و طوفان بالغ بر 21 میلیارد دلار در مقابل 18 میلیارد دلار خسارات ناشی از زلزله بوده است. این امر در کشور ما نیز صادق است و در اغلب سال های گذشته حدود 70% اعتبارات سالانه طرح کاهش اثرات بلایای طبیعی و ستاد حوادث غیر مترقبه صرف جبران خساران ناشی از سیل شده است. ضمن این که باید توجه داشت بدلیل بهبود روش های ساخت و ساز و رعایت ضوابط و مقررات، ایمنی سازه‌ها و تأسیسات در مقابل خطراتی چون زلزله افزایش می‌یابد ولی متأسفانه روند طبیعی توسعه در کشورهایی نظیر ایران باعث تخریب محیط زیست و منابع طبیعی شده و خسارات سیل مرتباً افزایش می‌یابد. رشد 250 درصدی خسارات ناشی از سیل کشور در پنج دهه گذشته مؤید این مدعاست. دراستان خراسان شمالی درشش ماهه ی اول سال جاری 20موردسیل مخرب اتفاق افتاده است واین استان ازلحاظ وقوع سیل درکل کشور رتبه ی دوم وازنظرزلزله رتبه ی سوم رادارد .[1]
متأسفانه موضوع سیل و مدیریت و کاهش خسارات آن در کشور مورد توجه جدی قرار نگرفته و فقط زمانی که سیلاب مخربی جاری می‌شود و فاجعه‌ای بوجود می‌آید، توجه مسئولین و متخصصین به آن جلب می‌گردد. اگر چه بررسی طرح های مهار سیلاب که به صورت محدود و پراکنده در سطح کشور مطالعه و اجرا شده‌اند، نشان می‌دهد یک راه حل مشخص و مطمئن برای کلیة مناطق سیل گیر وجود ندارد اما بدیهی است پدیده ی سیل علیرغم همه ی پیچیدگی هایش قابل بررسی و مطالعه بوده و می‌توان در جهت مهار وکاهش خسارات آن و حتی بهره‌برداری اقتصادی از سیل راه‌حل‌های مناسبی جستجو کرد... ازاین رو شناخت عوامل مؤثربرپیش آمدن بلاها ی طبیعی وحوادث غیرمترقبه برای کلیه افرادجامعه وشوراها و دهیارن به عنوان مدیران روستایی وهمچنین نحوه برخورد بااین بلاها درهنگام وقوع وپس ازوقوع می تواند موجب کاهش خسارت ها وبهبود روندکمک وترمیم خرابی ها باشد .امید می رودمردم کشورعزیزمان ایران باافزایش آگاهی های خود وبرخورداری ازتوانمندی های لازم ، ،اقدام هایی عملی وپیشگیرانه ی مناسبی رابرای کاهش اثرهای حوادث وبلاهای طبیعی به کارگیرند .

2- تعریف سیل :

درتعریف سیل چنین آمده است :

سیل عبارت است از بالا آمدن نسبتأ زیاد آب دریک رودخانه یا مسیل . این با لا آمدن حالتی نسبی داشته واصولأ نسبت به رژیم عادی یانرمال سنجیده می شود . درفرهنگ معین آمده است :

 «سیلاب آب فراوانی است که باسرعت جاری می شود وطغیان کرده ، پهنه ای اززمین راکه درشرایط عادی زیرآب نیست، فروگیرد » . [1]

 بطورکلی گاهی اوقات بارندگی دریک منطقه به قدری زیاد می شود که رودخانه ها پرازآب می شوند ویا آب دریک جا بیش ازحد جمع می شود و به دلیل لبریزشدن رودخانه ها ویاوجود موانع درآن آب اضافی به سوی مزرعه ها ،جاده ها وخانه ها سرازیر می شود . دراین حالت می گویند ،سیل جاری شده است . به عبارت دیگر زمانی که درهنگام بارندگی های شدید ،رودخانه ها ومسیل ها گنجایش وظرفیت کافی برای هدایت آب رانداشته باشند وخاک نیز به خاطرشدت بارندگی ویا طولانی شدن آن ،قدرت جذب همه آب رانداشته باشد ،جریان آب به صورت غیر طبیعی درهمه جا جاری می شود وسبب تخریب خانه ها ،تأسیسات ،مزرعه هاو ... می شود که به این حالت سیل می گویند . بیشترسیل های خطرناک درکشورمان ،درفصل های پرباران مانند بهار وپاییز جاری می شوند . این سیل ها هر ساله خسارت ها ی زیادی را  به وجود می آورند . گاهی هم بارندگی های ناگهانی وشدید درفصل های دیگر باعث جاری شدن سیل می شود .

 3ـــ طبقه بندی سیل های کشور:

جریان سیل به طور عمده ناشی از رواناب سطحی می‌باشد که حاصل خصوصیات بارش و  حوزه ی‌ آبخیز است و در این میان، تأثیر پوشش گیاهی و خاک در کاهش جریان سیل حوزه‌های کوچک کمتر از حوزه‌های با  مساحت زیاد است .

دریک طبقه‌بندی کلی می‌توان سیلاب های رخداده در کشور را در دسته‌های زیر تقسیم‌بندی نمود:
الف) سیل ناگهانی: ناشی از بارش شدید در حوزه‌های معمولاً کوچک مانند سیل گلابدره تهران (1366) ،‌ماسوله (1377) ، خیاو چای ‌مشکین ‌شهر (1380) ، گلستان(1381و 1380) . وقوع این نوع سیلاب ها معمولاً در فصل بهار و تابستان ناشی از عکس‌العمل سریع هیدرولیکی حوزه نسبت به بارش شدید می‌باشد و بدلیل ماهیت غافلگیرکنندة‌ این نوع سیلاب، منجر به خسارات و ضایعات قابل توجهی می‌شود.
ب) سیل رودخانه‌ای: ناشی از بارش نسبتاً شدید و طولانی مدت در حوزه‌های با مساحت زیاد و یا بارش های متوالی بیش از ظرفیت نفوذپذیری حوزه مانند آنچه که در سال 1371 در جنوب کشور اتفاق افتاد و سیل استان های سیستان و بلوچستان ، کرمان ، هرمزگان، بوشهر، فارس و خوزستان وبرخی سیل های اتفاق افتاده درخراسان شمالی .

ج) سیل دریایی : به خاطر بالا آمدن سطح آب دریا و یا دریاچه‌ها مانند بالا آمدن سطح دریاچه ی‌ خزر در سال های1371تا1375.
د) سیل ناشی از ذوب برف: ناشی از ذوب برف های بالادست به دلیل افزایش ناگهانی دما که می تواند توام با بارندگی نیز باشد نظیر سیل رودخانه کارون در فروردین سال1377.

 بطورکلی سیل  دارای انواع مختلف بوده که هر کدام با توجه به شرایط خاص خود خرابی و ویرانی هایی را به دنبال دارند که تقسیم بندی  کلی آن به شرح زیر است :

1 – سیل طبیعی 2 – سیل گسترده 3 – سیل نوک تیز یا قله تیز 4 – پیش سیل 5 – سیل نوک پهن یا قله پهن 6 – سیل بلاخیز 7 – سیل استثنایی 8 – سیل گسترده 9 – سیل شهری 10 – سیل ساحلی 11 – سیل رودخانه‌ای 12 – سیل ناگهانی

علاوه برتقسیم بندی  فوق الذکر , سیلاب ها را می توان با توجه به شکل هیدورگراف به سه دسته زیر تقسیم نمود. 1 – سیلاب های بابده بالا, حجم و تداوم کم 2 – سیلاب های  بابده ، حجم وتداوم زیاد3 – سیلاب های با بده کم , حجم وتداوم زیاد.

4-علل پیدایش سیل (سیلاب ):

عوامل مؤثربروقوع سیل رامی توان به عوامل طبیعی وعوامل انسا نی تقسیم بندی کرد .

4-1)عوامل طبیعی :

بارش باران های شدید وطولانی به طورعمده درمناطق پرباران وگاهی کم باران باعث جاری شدن سیل می شود . حتی در مواردی کاملأ استثنایی مانند آن چه که در جریان سیل گلستان وشهرستان جاجرم اتفاق افتاد ،شکستن آب بند،سد و ... ساخته ی دست انسان باعث ایجاد سیل می شود . دربارندگی های شدید ،قطره های باران درشت تر وسعت بارش نیززیاد است . دراثربرخورد قطره های باران  با زمین بدون پوشش گیاهی مناسب ،آب به راحتی روی زمین جاری می شود وسیلاب های فصلی به وجود می آید . درچنین شرایطی به خاطر شدت بارندگی ،بخشی ازآب در خاک نفوذ نمی کند وآب اضافی به صورت سیل جاری می شود . برخی ازسیلاب هایی که دراستا ن خراسان شمالی رخ داده اند به همین دلیل بوده است .

4-1-1)ذوب شدن سریع برف ویخ درکوهستان ها :

ذوب شدن ناگهانی برف ها نیزسیل به وجود می آورد ،گاهی به دلیل افزایش ناگهانی درجه حرارت وگرم شدن هوا ،برف های روی کوه ها به سرعت ذوب شده وبه صورت سیلاب جاری  می شوند  . حتی ممکن است بعداز بارش سنگین برف درمنطقه ای ،باران ببارد وآب باران ،برف هارادرخود ذوب وباعث جاری شدن سیل گردد . دراستان خراسان شمالی تا کنون به این علت سیلی جاری نشده است .  

4-1-2)بارش شدید وکوتاه :

درمناطق کم باران ،اغلب بارندگی ها به صورت سیل آسا ودرمدت زمان کوتاهی صورت می گیرد . به دلیل پوشش گیاهی دراین مناطق ونیزرسی بودن خاک وکاهش نفوذ آب درخاک ،سیلاب جاری می شود . باتوجه به این که درچنین مناطقی هیچ گونه مانعی برسرراه آب های جاری وجود ندارد،اثرهای تخریبی آن بسیار زیاد است .

4-1-3)کم شدن پوشش گیاهی :

پوشش گیاهی یک منطقه نقش بسیار مهمی درجلوگیری ازسیل دارد ،زیراگیاهان نمی گذارند قطره های باران به طورمستقیم باخاک برخورد کنند ،درنتیجه سرعت آن ها گرفته می شودوآب فرصت کافی برای نفوذ درخاک پیدا می کند . به علاوه ریشه های گیاهی باعث افزایش خلل وفرج خاک می شوند . درنتیجه آب به راحتی درخاک نفوذ می کند . بنابراین باوجود گیاهان ،آب ناشی ازبارندگی ها درخاک فرورفته وبه این ترتیب هم سیل جاری نمی شود وهم سفره های آب زیرزمینی پرآب تر می شوند .

سیل بیشتر درجاهایی جاری می شود که گیاهان آن منطقه کم ویا نابود شده اند . درزمین های بدون گیاه ،باران علاوه برایجاد سیل ،باعث تخریب خاک هم می شود . سالیانه میلیون ها تن خاک مرغوب ومناسب برای کشاورزی توسط سیلاب ها شسته وحمل می گردد وازاین روی نیزسیل خسارت های زیادی به بخش کشاورزی وارد می کند . عمده ترین دلیل سیل های اتفا ق افتاده دراستان خراسان شمالی به دلیل تخریب پوشش گیاهی است . اثرتخریب انسانی درپوشش گیاهی دراستان بسیاربرجسته وغیرقابل انکاراست .

4-1-4)نوع وجنس خاک :

جنس خاک نیز عامل مهمی درجاری شدن سیل به شمارمی رود . می دانیم که هر قدر کود حیوانی ،موادگیاهی وهوموس خاک § بیشتر باشد ،آب بیشتری درآن نفوذ می کند . درمقابل هر قدرخاک ،بیشتر رسی باشد ،آب کمتری درآن نفوذ می کند . هرچه خاک نفوذپذیرتر باشد وبتواند آب بیشتری درخود جای دهد ،بهتر است . چون آب کمتری درسطح خاک جاری می شود . اما هرقدر خاک سفت تر باشد ، آب ،کمتر درآن نفوذ می کند . درنتیجه آب بیشتری برروی زمین جاری می شود وجریان شدید آب یاسیل به وجود می آید .

درمواقعی که باران به شدت ویا به مدت طولانی ببارد ونفوذ پذیری خاک کمتر باشد ومانعی برای جلوگیری ازجاری شدن آب وکاهش سرعت آن وجود نداشته باشد ،سیل جاری شده وموجب خسارت های سنگین می شود .

4-1-5)شیب زمین :

سیل در جاهایی جاری می شود که شیب زمین زیاد باشد ،زیراآب فرصت کافی برای نفوذ در خاک رانمی یابد ودرنتیجه به سرعت جاری می شود وآب هرقدر به سمت پایین تر پیش می رود ،سرعت وحجم آن افزایش یافته وقدرت تخریب آن بیشتر می شود . این نوع سیل ها درروستاهایی که دردامنه کوهپایه ها قراردارند بسیاراتفاق می افتد واکثراَ بسیارمخرب وخطرناکند .

4-2)عوامل انسانی مؤثر بروقوع وافزایش خسارت های  سیل:

 عوامل انسانی به عواملی اطلاق می‌شود که به بررسی اقدامات,‌ تصمیم گیری ها و فعالیت های آدمی در پهنه سیل خیز مورد نظر می‌پردازد. دانشمندان معتقدند که برخی از بلایای طبیعی نظیر سیل ، وقتی ظاهر می شوند که بین فعالیت های بشری و طبیعت تقابل و برخورد پیش می آید و در محلی هم که سیل  ، ناشی از پدیده های طبیعی بوجود آمده است به دلیل عدم حضور بشر در منطقه مشکلی ایجاد نشده است . درزیربه برخی عوامل انسانی مؤثر بروقوع سیل اشاره می شود :

1 – عدم اعمال مدیریت صحیح در حوضه 2 – بی‌توجهی به مسائل هیدرولیکی در رودخانه 3 – افزایش ضریب زبری و مقاومت آبراهه 4 – برداشت غیراصولی مصالح رودخانه‌ای 5 – عدم رعایت حریم رودخانه و سیل راه 6 – کاربری اراضی حاشیه رودخانه 7 – تخریب سواحل رودخانه و خاکریزها 8 – توسعه مناطق شهری و روستایی 9 – عدم تناسب سیل در طراحی با شرایط اقتصادی و اجتماعی محدوده مورد مطالعه 10 – عدم رعایت اصول صحیح مطالعه ، طراحی و اجرای تاسیسات رودخانه ای 11 – عدم رعایت اصول صحیح مطالعه ,‌ طراحی و اجرای تاسیسات مهار سیلاب 12 – کم اطلاعی یا بی اطلاعی مردم و مسئولین از نحوه واکنش به وقوع سیل .

اگرچه  سیل یک حادثه طبیعی تلقی می شود ولی عوامل انسانی در بروز و تشدید آن نقش قابل توجهی را ایفا می کنند، این نقش اغلب ناخواسته و در اثر عدم آگاهی می باشد. اینجاست که آموزش معنا پیدا می کند زیرا نقش آموزش تامین شرایط بهتر و زیست همگانی در قبال افزاش دانش , مهارت و نگرش صحیح است . (درادمه به بحث آموزش نیز پرداخته می شود) .

علاوه بر عوامل ذکر شده  ،برخی ازمهمترین عوامل واقدام های بی رویه انسان که موجب جاری شدن سیل می گردند عبارتند از:

Ø     تخریب پوشش گیاهی از طریق چرای بی رویه دام ،کندن بوته ها برای سوخت ،قطع درختان به منظور گسترش اراضی کشاورزی ،استفاده بی رویه از چوب های درختان برای ساخت اماکن ومنازل وتهیه ی زغال واستفاده ازسرشاخه های درختان برای سوخت وخوراک دام .

Ø     شخم بی رویه ی زمین ،بویژه دراراضی دارای شیب درجهت عمودی وشخم اراضی کم بازده ومرتعی که باعث سخت شدن زمین و کمک به جاری شدن آب دردامنه ها ووقوع سیل می شود، بخصوص درزمین های دیمی ودرروستاهایی که درنقاط کوهستانی استان خراسان شمالی قراردارند  .

Ø     دست کاری مسیل ها وایجاد موانع ومحدویت برای حرکت آب های روان که موجب کاهش میزان جریان آب وجاری شدن سیل می گردد .

Ø     اشغال مسیل ها وحریم رودخانه ها ازطریق ساخت منازل ویا گسترش اراضی کشاورزی وباغ ها که موجب کند شدن حرکت آب وتغییر مسیر آب های جاری می شود .

Ø     عدم توجه به قوانین ،مقررات وهشدارهای مسؤولین ودست اندرکاران محیط زیست ومنابع طبیعی . به طور کلی بسیاری از سیل های اتفاق افتاده درسال های اخیردراستان خراسان شمالی  به خاطر تخریب طبیعت ودست کاری غیرعاقلانه درمحیط اطراف روستاها بوده است که به طور عمده منشا سود آوری وبهره برداری بی رویه از منابع طبیعی داشته واصلاح آن ها درجلوگیری ازجاری شدن سیل درسال های آینده بسیار مؤثر وکارساز است  .

5) خطرها ، پیامد ها وخسارت های ناشی ازسیل :

خسارات ناشی از سیل شامل خسارت محسوس و خسارت نامحسوس  می باشد که خسارت محسوس خود به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم طبقه بندی می شود :

  خسارات محسوس مستقیم شامل موارد زیر می تواند باشد:
- تلفات و ضایعات انسانی .
- آبگرفتگی منازل و اماکن مسکونی و صنعتی .
- آبگرفتگی مزارع و از بین رفتن محصولات کشاورزی و تلفات دامی .
- تخریب تاسیسات زیربنایی نظیر جاده ها و پل ها و خطوط انتقال برق و شبکه های آب و گاز.
خسارت محسوس را می توان براحتی کمّی کرده و در محاسبات توجیه اقتصادی مدنظر قرار داد.
جهت تخمین خسارات سیل پس از تفکیک خسارات در هر بخش،باید مقدار کمّی ضایعات مشخص شود.در زیر خسارات در بخش های مختلف ذکر شده است :
مناطق مسکونی :

 - هزینه های ایجاد مسکن موقت - احساس عدم امنیت.
- پاکسازی منطقه مسکونی و احداث مجدّد -ایجاد آشفتگی های اجتماعی .
- احیاء سیستم خدماتی مانند آب و برق .
کشاورزی :

 - ازبین رفتن کامل اراضی کشاورزی - هزینه احیاء اراضی و راه ها - فرسایش خاک .
- از بین رفتن محصولات زراعی و باغی - هزینه عدم تولید و یا تاخیر در تولید - ایجاد عدم امنیت در سرمایه گذاری .
- خسارات صنایع و خدمات وابسته .
- تخریب مراتع .
تاسیسات زیر بنائی - تخریب انهار و شبکه های آبیاری و زهکشی - هزینه لایروبی - پرشدن مخازن از رسوب
کشاورزی - تخریب قنوات - تاخیر در آبیاری اراضی و کاهش تولید.
- آسیب دیدگی ایستگاه های پمپاژ.
- آسیب دیدگی سرریز سد و بند انحرافی .
دامداری :

 - تلفات دامی - شیوع بیماری - ایجاد عدم امنیت.
- کاهش بازدهی محصولات دامی - اختلال در چرخة زیست محیطی .
صنعت :

 - تخریب کارخانه ها - کاهش تولید - ضایعات زیست محیطی .
- ایستگاه های پست آب و برق .
- ضایعات مربوط به مواد اولیه.
خدماتی :

 - خسارت به شبکة راه ها، پل ها و راه آهن - ایجاد رعب و وحشت.
- تخریب ساختمان های خدمات عمومی - اختلال در حمل و نقل .
- تخریب خطوط انتقال نیرو و تلفن - احداث راه های موقت .
- خسارت وارده به شبکة آب آشامیدنی - پاکسازی راه ها .
بهداشتی:

 - بازسازی واحدهای بهداشتی - شیوع بیماری ها – زیان های درازمدت بهداشتی .
- هزینه درمان و واکسیناسیون - تلفات جانی - ضایعات روانی .
- هزینه حمل مجروحین - سالم سازی .
- احداث درمانگاه های اضطراری .
زیست محیطی :

 - تغییرات شرایط فیزیکی حوضه - فرسایش خاک - افزایش دبی اوج سیل های بعدی .
-ایجاد باتلاق های جدید - تغییر ویژگی های بیولوژیکی آب - مهاجرت روستائیان .
- شیوع بیماری ها - تغییر در زیستگاه های آبی - ازبین رفتن تالا ب ها، بایرشدن زمین ها


6 ــ مهمترین دلایل تشدید خسارات ناشی از سیل:

بی‌شک مهمترین علت وقوع سیل ها در رودخانه ها و مسیل های کشور، بارش در حوزه آبریز مناطق سیل گرفته و بالادست آن ها‌ می‌باشد، اما آنچه که مهم است ، بررسی دلایل تشدید خسارات سیل ناشی از چنین بارندگی هایی می باشد .

 در زیر مهمترین عوامل مؤثر در تشدید خسارات سیل بطور مختصر تشریح می‌شود:

• دخل و تصرف غیر مجاز در بستر و حریم رودخانه و مسیل‌ها که مطابق قانون توزیع عادلانه آب در اختیار وزارت نیرو بوده و معمولا با توجه به سیلاب با دوره بازگشت 25ساله تعیین می شود.اشغال مجرا و بستر رودخانه تقریبا در تمام سیل های حادث شده  اصولا عامل اصلی ایجاد خسارت و تلفات انسانی می باشد.

• تخریب منابع طبیعی و پوشش گیاهی منطقه از یک طرف ناشی از خشکسالی سال های اخیر و از طرف دیگر در اثر توسعه بی‌رویه و دخل و تصرف غیرمجاز توسط عوامل انسانی بوده است. بدلیل کاهش پوشش گیاهی و تغییر کاربری اراضی، رواناب ناشی از بارش بعضاً تا بیش از 30 برابر افزایش یافته و در بخشی از مناطق که دارای شیب تند و از نظر زمین‌شناسی دارای خاک فرسایش‌پذیر بوده است، گل و لای زیادی جابه جا شده و خسارات و تلفات بسیاری به بار آورده است.

• احداث سازه‌های تقاطعی نظیر پل و جاده بر روی آن ها بدون توجه به شرایط هیدرولیکی و سیلابی رودخانه که منجر به تنگ کردن مسیر عبور جریان و بعضاً حتی انسداد مجرا می‌شود. در سیل‌های اخیر این مسئله عامل عمده افزایش تلفات جانی که اغلب از سرنشینان خودروهای عبوری از محورهای ارتباطی منطقه بوده‌اند، به شمار می‌رود.
• عدم توجه مناسب به هشدار و پیش‌بینی سیل و اتخاذ تدابیر مناسب در مواجهه با آن توسط دستگاه‌های ذیربط و مردم.

6)راه های پیشگیری وکاهش خسارت های ناشی ازسیل :    

با توجه به دلایل وقوع و تشدید خسارات سیل و نیز توجه به عملکرد و تجربه ده ساله گذشته در زمینه مطالعه و اجرای طرح های ساماندهی رودخانه و مهار سیل، درزیربه  پنج مورد از طرح های پیشگیری و کاهش خسارات سیل اشاره می شود.  بدیهی است اجرای هماهنگ و تؤام این موارد  می تواند به نتایج مؤثری جهت کاهش خسارات ناشی از سیل بیانجامد.
6ـــ1)مطالعه و اجرای طرح های سازه ای مهار سیل:
این موردشامل سه بخش زیر می باشد و مطالعات و اجرای بخش های مختلف آن می تواند توسط دستگاه های اجرایی ذیربط انجام شود:
الف) ساماندهی و مهندسی رودخانه به منظور اصلاح و حفاظت مسیر رودخانه، تثبیت بستر و کنترل فرسایش و رسوب و طراحی سازه های کنترل سیل نظیر گوره هاو ...
براساس برآورد صورت گرفته مجموعا 500 کیلومتر از طول رودخانه های مهم کشور در اولویت جهت انجام مطالعات ساماندهی و مهندسی رودخانه می باشد که از این مقدار عملیات اجرایی 70 کیلومتر آن به اتمام رسیده و 200 کیلومتر دیگر در دست مطالعه می باشد. بنابراین طول باقیمانده جهت انجام مطالعات ساماندهی و مهندسی رودخانه حدود 230 کیلومتر برآورد می شود. به دلیل رفتار طبیعی رودخانه و عدم تثبیت سواحل، سالانه شاهد جابجایی مسیل و فرسایش در نقاط دیگر رودخانه ها می باشیم و لذا تاخیر در اجرای پروژه های ساماندهی رودخانه ها، منجر به افزایش حجم کارهای باقیمانده می گردد.
ب‌) لایروبی و بازگشایی مسیر رودخانه به منظور افزایش ظرفیت عبوری جریان.
ج‌) بهسازی و افزایش ظرفیت آبگذری سازه‌های تقاطعی رودخانه و نیز حفاظت پایة پل ها در مقابل آب‌شستگی.

6ــ2)مطالعه و اجرای طرح های غیر سازه ای:
این مورد یکی از مواردمهم و راهکارهای بسیار کارآمد و مؤثر در کاهش خسارات سیل می باشد که در دنیا مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی آن، دور کردن مردم از جریان سیل می باشد و شامل سه بخش اصلی است:
الف) تهیة‌ نقشه‌های پهنه‌بندی سیل و پیاده‌سازی حد بستر و حریم رودخانه‌ها به منظور مدیریت توسعه سیلابدشت.
یکی از مهمترین عوامل تشدید خسارت سیل‌های اخیر در کشور، توسعه ساخت و ساز در سیلابدشت‌ها و دخل و تصرفات غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه‌ها ومسیل ها می‌باشد. تعیین بستر وحریم رودخانه‌ها و مسیل ها و تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی سیل یکی از ملزومات و پیش‌نیازهای کلیه طرح های پیشگیری و کنترل سیلاب از جمله سیستم های هشدار سیل ، بیمه سیل، نحوه تعیین کاربری اراضی حاشیه رودخانه و آزادسازی محل عبور ایمن جریان  رودخانه می‌باشد. وجود این نقشه‌ها در تعیین و ارزیابی خسارات وارده مورد نیاز بوده و ضرورت اجرای آن مورد تأئید وزارت کشور به عنوان مسئول ستاد حوادث غیر مترقبه کشور نیزاست .
لازم به ذکر است که تاکنون مجموعا 5000 کیلومتر از طول رودخانه های کشور تعیین حد بستر و حریم شده و برآورد می شود 37000 کیلومتر دیگر از طول رودخانه ها، دارای اولویت جهت انجام مطالعات پهنه بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم می باشد.
ب‌) ایجاد سیستم‌های پیش‌بینی و هشدار سیل ، هواشناسی و هیدرولوژیکی
ج‌) برنامه‌ریزی و مدیریت چند مخزنه ی سدهای ساخته شده با هدف کنترل سیل و پیش بینی اثرات بهره برداری از سدهای در دست احداث.

6ــ3)مدیریت حوزه و حفاظت آبخیز:
یکی از راهکارهای بسیار مؤثر در پیشگیری و کاهش خسارات سیل انجام پروژه ها و عملیات آبخیزداری است و خوشبختانه مطالعات و پروژه های زیادی در کشور انجام شده است، ولی به دلیل عدم حفاظت عرصه ها و آبخیزها، ضرورت توسعه و افزایش این اقدامات ، هم از طریق افزایش اعتبارات و هم پشتیبانی های اجرایی وجود دارد.
الف) آبخیزداری شامل عملیات بیولوژیک و مکانیکی به منظور تقویت پوشش گیاهی ، حفاظت خاک و افزایش نفوذپذیری و در نتیجه کاهش پتانسیل سیلخیزی منطقه.
ب‌) مطالعات آبخوانداری و پخش سیلاب به منظور استفاده موثر از جریان سیل و کاهش خسارات آن.
ج‌) مطالعات اصلاح و تغییر کاربری اراضی و ارائه کاربری های مجاز خصوصاً با توجه به مطالعات پهنه بندی سیل و سیلخیزی در کوتاه مدت و دراز مدت.

6ــ4) تهیه و تدوین نظامنامه ی مدیریت سیل و طرح عمل(ACTION PLAN)   در مواقع بحران :
به منظور ایجاد آمادگی و هماهنگی بین مسئولین دستگاه های ذیربط در سه مرحلة زمانی قبل حین و بعد از وقوع سیل تهیه می‌شود که براساس آن تمهیدات سازمانی از قبل مشخص شده‌ایی مانند تخلیه شهرها و روستاها یا بستن جاده‌ها و ... به مورد اجرا گذاشته می‌شود تا خسارات و خصوصاً تلفات جانی ناشی از سیل به حداقل برسد. برای اجرای این پروژه ستادهای بحران درفرمانداری ها متشکل از نمایندگان دستگاه‌های ذیربط تشکیل می گردد.
6ــ5) آموزش همگانی و تخصصی :
هد ف آموزش ایجاد آمادگی در برابر سیلاب، لزوم توجه به هشدارهای صادره در این زمینه و ارائه پیام های ایمنی و امدادی جهت کاهش خسارات سیل می‌باشد که می‌تواند از طریق چاپ و انتشار پوستر، بروشور، کتاب، تهیة فیلم و برگزاری کارگاه و نمایشگاه و ... انجام شود. انجام این پروژه از طریق کمیتةهای فرعی تخصصی پیشگیری از سیل و نوسانات آب دریا و طغیان رودخانه انجام می‌شود.متغیرهای گروه بندی آموزشی عبارتند از:

6ــ5ــ1) سن :‌

اثر بخشی آموزش های آمادگی در برابر سیل در سنین مختلف نیازمند رشد ذهنی ,‌ مناسب با ماهیت مباحث و موضوعات آموزشی است بر این اساس گروه های سنی که نوع یادگیری آن ها نیز متفاوت است به 5 مرحله تقسیم می شوند .

6ــ5ــ2) جنس :

جنس از چند لحاظ مورد توجه قرار می گیرد ,‌الف – وظایف متفاوتی که در جلوگیری از حوادث می توانند داشته باشند . ب – تاثیری که از لحاظ عاطفی می توانند بر دیگر اعضای خانواده داشته باشند.

6ــ5ــ3)وضعیت جسمی و ذهنی افراد:

وضعیت جسمی و ذهنی نیز در چگونگی و نوع آموزش و انتخاب رسانه آموزشی می تواند موثر باشد.

 

6ـــ5ــ4)نقش و شغل:

به طور کلی افراد از نظر ارتباطی , با مسائل مختلف ,‌ نقش ها و وظایف مختلفی را بر عهده می گیرند که این وظایف به سه دسته کلی  تقسیم می شوند.

الف– گروهی که بر حسب قدرت قانونی نقش موثری دارند مثل شوراها ودهیاران درروستاها .

ب– گروهی که بر حسب قدرت شغلی نقش موثر دارند .

ج– گروهی که از نظر نفوذ فکری دارای نقش موثر هستند.

گروه های مخاطب براساس خصوصیات و ویژگی های کلی افراد در دو طبقه کلی قرار می گیرند :

 الف ــ تعیین گروه ها براساس سن :

دانش آموزان پیش دبستانی ,‌ دبستانی , راهنمایی ,‌ متوسطه ,‌ دانشجویان

 ب ـــ تعیین گروه ها براساس شغل و سن :

1- مسئولان و تصمیم گیرندگان 2 – رهبران فکری ، شوراها ودهیاران  3 – مدیران امور شهری و کاربری اراضی 4 – گروه های مرتبط با ساخت وساز 5 – ارگان های دولتی و عمومی 6 – امدادگران 7 – مشاغل مرتبط با امور بهداشت ,‌ امداد پزشکی 8 – مشاغل مرتبط با انرژی 9- کشاورزان و جنگلبانان 10 – دامداران 11 – معلولان جسمی و حرکتی 12 – عقب ماندگان ذهنی 13 – خانم های خانه دار و افراد متفرفه .

تقریباً‌ تمام گروه ها ,‌ علاوه بر آموزش های خاص که برای آن ها در نظر گرفته می شود باید آموزش های عمومی را نیز ببینند. زیرا اغلب در عین حال که نقش و وظیفه ای دارند خود یک شهروند محسوب می شوند و احتیاجات و نیازهای متفاوتی دارند که هم می توانند عامل بروز خطر باشند و هم در مواقع اضطراری نیاز به داشتن آگاهی و توانایی مقابله با آن را دارند.

 6ــ 5ــ 5)شیوه های آموزش:

شیوه آموزش به دو صورت رسمی و غیررسمی تعیین می شود.

الف – شیوه رسمی در دو مقطع آموزش و پرورش و مقاطع دانشگاهی اعمال می شود.

 ب ــ شیوه غیررسمی به صورت آموزش های کوتاه مدت . میان و درازمدت , گردهمایی‌ها, سمپوزیوم ها,‌ کنفرانس ها, سمینارها و کارگاه  های آموزشی انجام می شود. در این روش معمولاً افراد برای آموزش دادن یا آموزش دیدن ، تبادل اطلاعات و ... گردهم می آیند.

 6ــ 5ــ 6)انتخاب الگو و روش آموزش مخاطبین:

انتخاب روش و الگوی آموزش منوط به مشخص نمودن منطقه , شرایط و امکانات و از همه مهمتر مخاطبین آموزش است .  این بخش در واقع نتیجه گروه بندی مخاطبین و شیوه آموزش آن هاست و مطالبی که در این قسمت بیان می شود ثابت نبوده و با توجه به نیاز هر منطقه , ویژگیهای اقلیمی, مخاطبین خاص و فرهنگ بومی می تواند تعیین کند.

نتیجه گیری وپیشنهادات :

1 – تمام افراد اجتماع با توجه به رسالت آموزش همگانی باید آموزش های عمومی آمادگی در برابر سیل را فرا گیرند, لذا از طریق تعمیم آموزش به گروه های مختلف مذکور ، ستاد حوداث غیرمترقبه ی استانداری باید در جهت انجام این رسالت حرکت کند.

2 – تعدادی از گروه های مخاطب علاوه بر آموزش های عمومی,‌ در برخی موارد نیازمند آموزش های تخصصی هستند مثل شوراها ودهیاران روستایی ,‌ لذا ارگان های ذیربط موظف به برنامه ریزی این آموزش ها خواهند بود.

3ـــ انجام کارهای آبخیزداری ، حفاظت خاک وپوشش گیاهی وازهمه مهمترساخت سد ، نقش برجسته ای درکنترل سیلاب دارند .

4ــ تهیه و تدوین نظامنامة ی مدیریت سیل به منظور ایجاد آمادگی و هماهنگی بین مسئولین دستگاه های ذیربط در سه مرحلة زمانی قبل،حین و بعد از وقوع سیل .

5ــ . تعیین بستر وحریم رودخانه‌ها و مسیل ها و تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی سیل یکی از ملزومات و پیش‌نیازهای کلیه طرح های پیشگیری و کنترل سیلاب از جمله سیستم های هشدار سیل ، بیمه سیل، نحوه تعیین کاربری اراضی حاشیه رودخانه و آزادسازی محل عبور ایمن جریان  رودخانه می‌باشد. وجود این نقشه‌ها در تعیین و ارزیابی خسارات وارده مورد نیاز بوده و ضرورتی انکارناپذیراست .

6ــ ) ساماندهی و مهندسی رودخانه به منظور اصلاح و حفاظت مسیر رودخانه، تثبیت بستر و کنترل فرسایش و رسوب و طراحی سازه های کنترل سیل .


7ــ ایجاد سیستم‌های پیش‌بینی و هشدار سیل ، هواشناسی و هیدرولوژیکی .

بطورکلی سیل درمقایسه با زمین لرزه قابل پیش بینی تروقابل پیشگیری است ومی توان با مطالعه ی حوزه های آبخیز ، دوره های طغیان سیل ورا ه های جلوگیری ازوقوع آن را تعیین کرد . امیداست درکشورمان هیچ وقت شاهد خسارت های جانی ومالی ناشی ازوقوع سیل نباشیم وبا برنامه ریزی مطلوب بتوانیم سیل راکنترل کرد ه وازآن درجهت کشاورزی وتولید انرژی استفاده کنیم  .ان شاءا...

 

منابع ومآخذ :

«       آشنایی با بلاهای طبیعی وشرایط غیرمترقبه واقدامات امدادی ، عبدالرضا مسلمی ، انتشارات معاونت ترویج ومشارکت مردمی وزارت جهادسازندگی سابق .

«       سیل ومناطق سیل خیز درایران ، دکتر حسن علی غیور ، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 40 سال1375

«       جزوه های درسی دانشگاه تهران .

«       حفاظت خاک ، دکترکردوانی ، انتشارات دانشگاه تهران 1367.

«       منابع ومسائل آب درایران ، دکترکردوانی ، انشارات آگاه 1362.

«       مناطق خشک جلد اول ودوم ، دکترکردوانی ، انتشارات دانشگاه تهران8 136.

«       روزنامه خراسان شمالی ، متن مصاحبه بامعاون عمرانی استانداری خراسان شمالی


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:


تاريخ : ۱۳٩٠/٩/٢٧ | ۱:۳۳ ‎ب.ظ | نویسنده : خلیل غلام نیا | نظرات ()
.: Weblog Themes By Slide Skin:.